ERZİNCAN TARİHİ

Erzincan’ın İlkçağ tarihi hakkında esaslı bilgiye henüz sahip değiliz. Ne varki tarihçiler ikinci bin yıl da, bu yörede, hurrilerin yaşadığını, ikinci bin yılın ilk yarısı başlarında da Hayaslılarla Azziler’in hüküm sürdüğünü kaydetmektedir.

Anadolu’da  M.Ö. 1050- 1180 tarihleri arasında Hattuşaş’ı merkez yaparak büyük bir imparatorluk kuran Hitit’ler yakın doğuyu egemenlikleri altına    almışlardır. Şüphesiz ki Erzincan’da Hititler’in yönetimi altında idi. Anadolu’nun çeşitli yerlerinde yapılan kazılarda Hititlere ait çeşitli eserler ortaya çıkarılmıştır. Erzincan ve yöresinde Hititler’e ait bir yerleşim merkezine rastlanmamışsa da, bu yörenin Hitit egemenliği altında kaldığından da hiç şüphe yoktur.

Doğu Anadolu’da kurulan ilkçağ devletlerinden biri de Urartular’dır. M.Ö.900 yıllarında kurulan bu devlet Van’ı (Tuspa) başkent yapmış, sınırlarını Hazar Denizinden Malatya‘ya, kuzeyde Erzurum-Erzincan’dan güneyde Halep-Musul’a kadar genişletmiştir.

Erzincan yakınlarında Altıntepe’de Prof Dr. Tahsin ÖZGÜÇ tarafından yapılan kazıda (1953) Urartular’a ait bir çok eser çıkarılmış, bu yörenin Urartu egemenliği altında kaldığı kanıtlanmıştır.

Çeşitli saldırılara maruz   kalan Urartu şehirleri, teker teker tahrip edilirken Medler’in Anadolu’yu istilası sırasında M.Ö. 600 yıllarında tamamen ortadan kaldırılmıştır. Erzincan ve yöresi, Urartular’ı yenerek Anadolu’yu istilaya başlayan Med’lerin  (M.Ö. 612) eline geçti. Med Krallığı’nın Kyaksar döneminde Lidyalılar’la yapılan savaşlar, muhtemelen Erzincan ve civarında cereyan etmiştir. Bu yöreler M.Ö.550 tarihlerinde Persler’in eline geçmiştir.

Hititler’in Anadolu’yu istila ettikleri sırada, İran yaylasını da Persler ele geçirdiler. Persler’in yükselişi daha çok Ciroz (550-530), Kampis (530-520) dönemlerine raslar. Bu dönemde Erzincan ve çevresinde Persler’in eline geçer. Persler’den sonra Anadolu Makendonyalılar’ın eline geçmiştir.

Roma ordusu M.Ö.70 tarihinde Doğu Anadolu’yu ele geçirmeye başlıyarak Elazığ yöresindeki Safen (Harput) Kralığı’nı yıktıktan sonra, Tigran Ordusunu da yenilgiye uğratmıştır. Bu sırada (M.Ö. 68) Pontuslular da Erzincan yörelerinde Roma üstünlüğüne son vermişlerdir. İran ile Bizans arasında sürekli savaşlara sahne olan Erzincan ve yöresi, en son Bizans imparatoru  Heraklius tarafından 629 tarihinde yenilgiye uğratılan İran’dan geri alındı.

Halife Hz. Osman (644-656) zamanında Habib bin Mesleme  35/655 senesinde Erzincan ve yöresini ele geçirerek, bu bölgeyi tamamen Müslümanların yönetimine kattı. Erzincan ve yöresi Abbasiler döneminde de çeşitli saldırılara maruz kaldı. Halife Mütevekkil Alallah (847-861) döneminde Malatya Valisi Ömer bin Abdullah, Arapgir, Eğin, Kemah, Erzincan ve Trabzon kentlerini Bizanslılar’dan geri aldı. (859) Böylece Erzincan tekrar Arapların hakimiyetine geçti.

Türklerin Anadolu’ya akınlar yaptığını daha önce belirtmiştik. Fakat, Türklerin Anadolu’yu vatan edinmeleri genel kanaate göre Malazgirt (1071) zaferinden sonradır. Malazgirt zaferi kazanılınca Alparslan, Karasu ve Çatlı nehirleri vadilerinin fethine Mengücek Ahmet Gazi’yi görevlendirmiştir.

Alparslan’ın komutanlarından olan Mengücek Ahmet Gazi, Erzincan, Kemah, Divriği ve Şebinkarahisar yörelerini hakimiyeti altına aldı. Kemah’ı merkez yaptı. Ahmet Gazi’nin ölümü üzerine (1114) yerine oğlu İshak Bey geçti. Bu beyliği uzun süre yöneten İshak Bey ölünce (1124) yerine Melih Mahmut geçti. İshak Beyin oğulları onu tanımayınca, Mengücek devleti parçalandı.  Kemah Melih Mahmut’a Erzincan Davut Şah’a, Divriği’de Süleyman Şah’a düştü. Davut şah’ın öldürülmesi üzerine (1151) Erzincan’a 13 yıl Süleyman Şah’a sahip olmuş; Davut Şah’ın oğlu Fahrettin Behram Şah (1165) yılında babasının tahtında oturunca, Mengücek Beyliği tekrar güçlenmiştir. Fahrettin Behram Şah, Kılıçarslan’ın damadı olması da  göz önünde bulundurulursa, Mengücek Selçuklu münasebeti daha iyi anlaşılır.

Behram Şah zamanında, Erzincan çok ilerlemiş, ticaret ve sanayi gelişmiştir. Zelzeleler sebebi ile o dönem ait eserler maalesef günümüze ulaşmamıştır. Behram Şah 1225 tarihinde Erzincan’da ölmüş, aşağı Urla (Ula) köyünde defnedilmiştir.

Behram Şah ölünce yerine oğlu Davut Şah geçti. 1228 tarihinde Selçuklu sultanı Alaaddin Keykubat Erzincan ve Kemah’ı işgal ederek Mengücek Beyliğine son verdi. Alaaddin Keykubat ile Celalettin Harzem Şah arasında Erzincan yakınlarında, Yassı-Çemen denilen yerde 1230 tarihinde savaş oldu ve Celalettin Harzem Şah yenildi.  Alaattin Keykubat’ın ölümü (1237) üzerine, yerine oğlu II. Gıyasettin Keyhüsrev geçti.  Onun zamanında devlet Moğolların istilasına uğradı. 1240 tarihinde Erzurum’u işgal eden Moğollar Erzincan’ı geçerek 1243 tarihinde Kösedağ savaşında Anadolu Selçuklu Devletini hezimete uğrattı. Böylece Erzincan ve yöresi İlhanlıların eline geçti. İlhanlılar yöreyi beylerle (Vali) yönettiler. Timur-Taş Bey Mısır’a kaçarken yerine Alaaddin Eretna’yi bıraktı.

Timur-Taş’ın Mısır’a sığınmasından sonra valiliğe gelen Alaaddin Eretna ilhanlı hükümdarı Ebu Sait Bahadır Han’ın ölümü (1335) üzerine İlhanlılarla  olan bağını keserek görünüşte Celayırlı Hükümdarı Büyük Şeyh Hasan Han’a bağlı kalarak bağımsızlığını ilan etti.

Bir ara Çoban Oğulları Hükümdarı Küçük Şeyh Hasan, Erzincan ve yöresi kendi beyliğine kattıysa da 1338’de Memluk Sultan Nasreddin Muhammed’in yardımı ile  Erzincan ve yöresi Küçük Şeyh Hasan’dan kurtuldu. Erzincan bu beylik döneminde de el değişmiştir. Alaaddin Eratna 1352’de öldükten sonra yerine oğlu Gıyasettin Mehmet getirildi. Çıkan anlaşmazlıklar sonunda Erzincan bağımsız olarak, Burak Bey’e bırakıldı. Sırası ile Ahi Ayna Bey (öl. 1362), Pir Hüseyin (öl. 1379), Mutahhareten Bey yönetimi ele aldı. Mutahhareten döneminde, Kadı Burhanettin Erzincan’a ve yöresine birkaç kez saldırı düzenledi. Bu saldırılar Akkoyunlu Hükümdarı Kutlu Bey’in yardımı ile atlatıldı.

Bu dönemde Erzincan üzerinde Akkoyunlular’ın etkisini görmekteyiz.

Erzincan Emiri Mutahhareten’in  Timur’a bağlanması Osmanlı Padişahı Yıldırım Beyazıt’ı kızdırmıştı. Beyazıt da Erzincan’ı muhasara etti.(1401) Fakat çok geçmeden Ankara Savaşı patlak verince, yöre tekrar Timur’un eline geçti.(1402)

Yörede Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Osmanlılar etkili olamadılar. 1419’da 1. Mehmet zamanında Karakoyunlu Beyi Kara Yusuf Erzincan’ı zapt etti Pir Ömer’i vali tayin etti.

1455’de de, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan Erzincan’ı aldı. Kaleyi yeniden onardı. Yöre Fatih ile Uzun Hasan arasında çıkan Otlukbeli savaşına kadar (11 Ağustos 1473) Akkoyunların elinden kaldı.

Bu savaştan sonra Osmanlıların denetimine geçti.

1502 tarihinde Safevi tahtına gecen Şah İsmail Erzincan’ı karargah yapmıştı. Anadolu’yu eline geçirmek isteyen Safeviler’e Yavuz Sultan Selim  23 Ağustos 1514’te Çaldıran Savaşıy’la dur deyince, Erzincan tekrar Osmanlılar’ın yönetimine geçti.

Kanuni Sultan Süleyman 1534‘te Tebriz Seferi, 1540’da İran Seferi sırasında Erzincan’a uğramıştır.

Birinci dünya savaşından 11 Temmuz 1916 tarihinde Ruslar tarafından şehir işgal edilmiş, bunu fırsat bilen ayrılıkçı Ermeniler’de silahlı birlikler oluşturarak faaliyete geçmişlerdir. 18 Aralık 1917 de Sovyet hükümeti ile yapılan Erzincan Mütarekesi ile 11 Ocak 1918 de rus askerleri bölgeden çekilmiş ancak, ermeni çeteleribir çok kanlı olaya neden olmuştur. Kazım Kara Bekir komutasındaki askeri birlikler 13 Şubat 1918 de Erzincan’ı 22 Şubat 1918 de Tercan’ı ermeni silahlı güçlerinden kurtarmışlardır. Kurtuluş savaşında ve hareketli geçen Cumhuriyetin ilk yıllarında Erzincan halkı Büyük Atatürk’ün yanında olmuştur.

Kentin adının “Eriza” veya “Aziriz” kelimelerinden geldiği, ilk önce “Erziricin” daha sonrada bugün ifade edildiği şekilde “Erzincan” a dönüştüğü rivayet edilmektedir.

1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ili olan Erzincan, 1939’da şiddetli depreme maruz kalmış, şehir harabeye dönmüştür. Şehirde taş taş üstünde kalmamış, onbinlerce insan hayatını kaybetmiştir. Depremden sonra demiryolundan yukarı yeni bir şehir inşaatına başlanarak bugünkü Erzincan şehri meydana getirilmiştir. 

Coğrafi yapısı

Erzincan Doğu Anadolu Bölgesinin Kuzey Batı bölümünde yukarı Fırat havzasında 39 02'- 40 05' kuzey enlemleri ile 38 16'- 40 45' Doğu boylamları arasında yer almaktadır. İlimiz Doğuda Erzurum, Batıda Sivas, Güneyde Tunceli, Güneydoğuda Bingöl, Güneybatıda Elazığ, Malatya, Kuzeyde Gümüşhane, Bayburt ve Kuzeybatıda Giresun illeri ile çevrilidir. Yüzölçümü 11.903 km2 olup il merkezinin denizden yüksekliği 1.185 metredir.

Erzincan'ın ilçeleri; Çayırlı, İliç, Kemah, Kemaliye, Otlukbeli, Refahiye, Tercan ve Üzümlü'dür.

Erzincan birinci derecede deprem kuşağı üzerindedir. 1939 depreminden sonra şehir merkezi şimdiki yerinde yeniden kurulmuştur. En son önemli deprem 13 Mart 1992 tarihinde rihter ölçeğine göre 6,8 şiddetinde meydana gelmiş ve 657 kişi hayatını yitirmiştir.

Dağlar, Ovalar, Akarsular ve Göller

Erzincan ili genellikle dağlar ve platolarla kaplıdır. Dağlar çeşitli yönlerde, belli bir sıra içerisinde uzanır. Güneybatıdan Munzur, Kuzeybatıdan Refahiye Dağları İl sınırlarına girer. Doğudan Erzurum'dan gelerek, Batıya doğru uzanan Karasu ırmağı ve kop dağları, il alanını derinlemesine, aralarında geniş düzlükler bırakacak şekilde böler.

Dağlar il topraklarının yaklaşık % 60'ını kaplar. Esence (Keşiş) dağları, ilin en yüksek noktasını (3.549 m.) oluşturmaktadır. Köhnem dağı 3.045 m. Sipikör dağı 3.010 m. Mayram dağı 2.669 m., Kop dağı 2.963 m., Mülpet dağı 3.065 m., Munzur dağları 3.449 m., Kazankaya dağı 2.531 m., Ergan dağı 3.256 m., Dumanlı dağları 2.618 m. ve Coşan dağı 2.976 m.dir.

Erzincan ilinde ovalar, doğu-batı ve kuzey-güney doğrultusunda uzanan dağ sıraları arasındaki çöküntü alanlarında ye alır. Ovalar birbirine boğazlarla bağlanmıştır. Erzincan ovası, doğu-batı yönünde uzanır. Denizden yüksekliği 1.218 m. olan ovanın uzunluğu 40 km., toplam alanı ise 500 km2.dir. Kuzeyinde, doğu-batı yönünde uzanan bir fay hattı vardır. Kalın bir alivyon tabakasıyla kaplı olan ovada, sulu tarım yapılmaktadır. Orta verimlilikte olup, buğday, şekerpancarı ve fasülye yetiştirilmektedir.

Fırat vadisinin iki yanında Sansa boğazına dek olan alandaki çok sayıda düzlükler, Tercan ovalarını oluşturur. En genişi 180 km2.lik, Çadırkaya (Pekeriç) ovasıdır. Denizden yüksekliği 1.450-1.500 m. olan bu ova kalın bir alivyon tabakası ile örtülmüştür.

İI toplam alanının, 1/20'sini yaylalar kaplamaktadır. Güneyde Munzur dağlarının uzantıları üzerinde, özellikle Koşan dağı yöresindeki yaylalar, seyrek ve kısa otlarla kaplıdır. Yer yer meşeliklere rastlanmaktadır. Daha doğuda, Erzurum- Erzincan-­Bingöl sınırında bulunan Cemal dağlarının, Erzincan'da kalan uzantıları üzerinde, verimli yaylalar bulunmaktadır. Önemlileri arasında Çimen, Melan, ve Sarıçiçek yaylaları zengin bitki örtüsüne sahiptir.

İlin en büyük ve en önemli akarsuyu Fırat ırmağıdır. Fırat 43,8  m3/sn ile 1320 m3/sn arasında değişen debisi ile sulama, enerji ve su sporları amaçlarıyla kullanılmaktadır. Tercan ovalarında Fırat’a, kuzeybatıda Keşiş dağlarından çıkan, Çayırlık dere ile güneydoğuda Tuzla suyu katılır.

Tercan ovasında suların birleştiği yerden itibaren Fırat’ın en büyük kolu karasu adını almaktadır.

Erzincan ovasında Fırat ırmağı, iki yandan Mercan, Kom, Cimin, Pahnik ve Sürperen suları ile Çardaklı deresini alır. Irmak, Erzincan ovsından sonra, Bağıştaş'a kadar derin bir yatak içerisinde akar. Fırat, Kemaliye ilçesinde Kadıgölü suyu ile Miran suyunu aldıktan sonra, ilçenin güneydoğusunda Başpınar yakınlarında Keban barajı ile Elazığ il sınırına girer. Refahiye ilçesinden çıkan suların dışındaki tüm suları bünyesinde toplar. Refahiye ilçesinin suları Çukurdere aracılığı ile Kelkit çayına dökülür.

Bölgedeki bütün akarsular kısa boylu sel karakteri taşıyan dere ve çaylardır.İlkbahar mevsiminde eriyen kar suları ve yağan yağmurlarla kabarır, zaman zaman taşkınlara neden olurlar.

İI sınırları içerisinde coğrafi önemi olan göl yoktur. Çayırlı ilçesinde Yedi göller ve Aygır gölü, Otlukbeli'de Otlukbeli gölü, Kemaliye'de Kadıgölü gibi küçük göller bulunmaktadır.

İklim

Erzincan, karasal iklim özelliğine sahiptir. Ancak, yüzey şekilleri, ovaları ve dağlarla çevrili olması yer yer değişik karakterli iklimlerin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Doğu Anadolu bölgesinde yer alan Elazığ ve Malatya dışındaki diğer tüm illerden daha ılıman bir iklimi vardır.

Yıllık sıcaklık ortalamaları 16,6 oC’dir. En soğuk  ay olan Ocak  ayı  ortalamasının -3,7 oC, en sıcak ay olan Ağustos ayı ortalamasının da 23,9 oC olduğu görülmektedir. Erzincan, çevre illere göre daha uzun ve sıcak yaz mevsimi yaşamaktadır.

Kış mevsiminde doğudan gelen Sibirya kaynaklı hava kütlelerinin tesirinde kaldığı için oldukça sert kış günleri yaşanmaktadır.

Yağış itibariyle, 366.6 mm. lik (kğ/m2) yağış ortalamasına sahip olan il, yıl içerisinde en fazla yağışı 630 mm. olarak, en az yağışı 210 mm. olarak almaktadır. En yağışlı mevsim İlkbahar olup, alınan yağışın yüzd 41'i bu mevsimde, yüzde 22'si Sonbahar ve yüzde 15'i de Yaz mevsiminde kaydedilmektedir. Kış yağışı oranı ise yüzde 22'dir. Yıllık nem ortalaması ise yüzde 59'dur.

Erzincan' da akarsu boylarında görülen kavak ve söğütlerin dışında genel olarak kısa ömürlü cılız otsu bitkiler yaygındır. Ormanlar seyrek ve ortadan kalkmış durumdadır. Refahiye ve Kemah çevresinde meşe, gürgen, diş budak ve sarı çama rastlanmaktadır. İI topraklarının 911.479 ha. yaklaşık yüzde 76.57 si erozyona maruzdur.

ULAŞIM

Erzincan ili toplam karayolu uzunluğu 853 km’dir. Bunun 274 km’si devlet, 579 km’si ise il yoludur. Devlet yollarının tamamı kaplamadır. 579 km. il yolunun 131 km’si stabilizedir

 İlimiz doğu batı istikametinde uluslararası karayoluyla Erzurum ve Sivas illerine, kuzeyde standart karayolu ile karadenize bağlantılıdır. Güneyde ise Pülümür-Tunceli üzerinden güney illerimize bağlantılıdır.

E-80 devlet karayolu acil eylem planı kapsamında yapılacak bölünmüş yollar listesinde yer aldığından 2003 yılında bölünmüş yol çalışmalarına fiilen başlanılmıştır. Erzincan-Üzümlü-Tanyeli arasındaki 30 km’lik güzergah bölünmüş yola dönüştürülmüştür. Kelkit ayrımından Refahiye istikametine doğru bölümmüş yol yapım çalışmaları devam etmektedir. 2008 yılına kadar Kızıldağ-Altköy-Refahiye-Erzincan güzergahının tamamının bölünmüş yola dönüştürülmesi hedeflenmektedir. Yatırım programında yer alan Erzincan Çevre Yolu ve (Erzincan-Pülümür)ayr. 12 bölge hududu yollarının yapımı ihaleli olarak verilen ödenekler doğrultusunda sürdürülmektedir.

Erzincan ili kaza kara noktalarının iyileştirilmesi kapsamında Kızıldağ-Altköy-Refahiye-Erzincan güzergahının muhtelif kesimlerinde iyileştirme çalışmaları devam etmektedir.

Kemah-İliç-Divriği projesi tamamlandığında ilimiz için doğu batı istikametinde özellikle kış  aylarında  Sakal tutan  ve  Kızıldağ  geçitleriyle  kazalara  sebep  olan  E-80 karayoluna alternatif bir hat oluşturacaktır. Mevcut yolun trafik yükünü azaltacaktır. Ayrıca ilimizin güneyinde kalan İliç ve Kemaliye ilçelerinde ulaşımında büyük kolaylık sağlayacaktır.

Stabilize olan il yolları; Kemah–Doğanbeyli-Refahiye yolu, Kuruçay - Gümüşakar yolu, Erzincan-Başköy-Çayırlı yolu ve Bozoğlak yoludur. Erzincan ili karayolları çalışmaları Sivas ili 16.Bölge Müdürlüğü, Elazığ 8.Bölge Müdürlüğü ve Erzurum 12.Bölge Müdürlüğünce yürütülmektedir. Bu ilin özellikle il yollarındaki sathi kaplama oranı bölgenin diğer illerine oranla daha düşüktür  trafik değerleri yüksek olan yollar Erzurum-Erzincan, Erzincan-Sivas ve bölgeyi Refahiye üzerinden Karadeniz’e bağlayan yollardır.

İlde karayolu ulaşımını sağlayan yol ağlarının mevcut durumu ve özellikleri  aşağıya çıkarılmıştır.

- Sivas-Erzincan İSN-Kemah-İliç İYA il yolunun şebeke uzunluğu 24 km. olup tamamı sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 25 adet/gün’dür. Yolun tamamı 1. sınıf il yoludur.

- Sivas-Erzincan İl Sn. -Kelkit DYA  Devlet yolunun şebeke uzunluğu 70 km’dir. Bunun 21 km’si beton asfalt 49 km’si ise sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 2000 yılı verilerine göre 2330 adet/gün’dür.  2. sınıf devlet yolu olan yolun platform genişliği 10-11 m’dir.

- Kelkit  DYA-Kiğı İYA Devlet yolunun şebeke uzunluğu 74 km’dir. Bunun 48 km’si beton asfalt 26 km’si sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 2000 yılı verilerine göre 2773 adet /gün’dür. Yolun 48 km’si 2. sınıf 26 km’si 3. sınıf devlet yoludur. Platform genişliği 48 km’lik bölümde 11 m, 26 km’lik bölümde ise 9-10 m’dir.

- Kiğı İYA-Erzincan-Erzurum İSN Devlet yolunun şebeke uzunluğu 56 km’dir. Yolun  tamamı sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 2000 yılı verilerine göre 2773 adet/gün’dür. Yolun tamamı 2. sınıf devlet yolu olup, platform genişliği 10 m’dir.

- Erzincan-Kelkit Devlet yolunun şebeke uzunluğu 60 km olup tamamı sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 2000 yılı verilerine göre 335 adet/gün’dür. Yolun tamamı 2. sınıf devlet yolu olup, platform genişliği 11 m’dir.

- Erzincan DYA-Gümüşhane İSN İl yolunun şebeke uzunluğu 39 km’dir. Bunun 2 km’si beton asfalt, 2 km’si sathi kaplama ve 35 km’si stabilize’dir. Trafik yoğunluğu yaz aylarında 20 adet/gündür. Yolun 16 km’lik bölümü 1. sınıf, 23 km’lik bölümü ise 3. sınıf İl yoludur. Yolun platform genişliği 5-8 m’dir.

- Erzincan DYA –Gümüşhane İSN İl yolunun şebeke uzunluğu 70 km’dir. Bunun 49 km’si sathi kaplama, 21 km’si stabilize’dir. Yolun trafik yoğunluğu 200 adet/gün’dür. Yolun 42 km’lik bölümü 3. sınıf 28 km’lik bölümü ise 2. sınıf il yoludur.

- Çayırlı-Tercan İYA-Otlukbeli İl yolunun şebeke uzunluğu 32 km. olup tamamı sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 75 adet/gün’dür. Yolun tamamı 3. sınıf il yoludur.

- Erzincan-Kemah İYA-Çağlayan İl yolunun şebeke uzunluğu 26 km. olup tamamı sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 300 adet/gündür. Yolun tamamı 3. sınıf il yoludur.

- Erzincan DYA-Kemah il yolunun şebeke uzunluğu 51 km’dir. Bunun 1 km’si beton asfalt 50 km’si ise sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 200 adet/gün olup yolun tamamı 2. sınıf il yoludur.

- Kuruçay-İliç İYA-Kemah-Refahiye İYA İl yolunun şebeke uzunluğu 56 km. olup tamamı sathi kaplamadır. Yolun trafik yoğunluğu 100 adet/gün’dür. Yolun tamamı 1. sınıf il yoludur.

- İliç-Kemaliye il yolunun şebeke uzunluğu 41 km. olup tamamı stabilizedir. Yolun trafik yoğunluğu 100 adet/gün’dür. Yolun tamamı 3. sınıf il yoludur.

- Erzincan-Suşehri DYA-Kemah İYA İl yolunun şebeke uzunluğu 59 km’dir. Bunun 12 km’si sathi kaplama, 47 km’si ise stabilizedir. Yolun trafik yoğunluğu 100 adet/gün olup yolun tamamı 3. sınıf il yoludur.

- Refahiye-Kemah İYA-İliç İYA İl yolunun şebeke uzunluğu 76 km’dir. Bunun 60km’si sathi kaplama, 16 km’si ise stabilizedir. Yolun trafik yoğunluğu 150 adet/gün’dür. Yolun 24 km’lik kesimi 1. sınıf , 52 km’lik kesimi ise 3. sınıf il yoludur.

Köy Yolları

Erzincan  ili genelinde 2.991 km. 1. derece öncelikli, 620 km. 2. derece öncelikli olmak üzere toplam 3.611 km. köy yolu ağı bulunmaktadır. 1. Derece öncelikli köy yolu ağının 476 km’si asfalt, 1.373 km’si stabilize, 998 km’ si tesviyeli yol, 144 km’si de ham yoldur. 2. derece öncelikli köy yolunun  25 km’si asfalt, 181 km’si  stabilize, 414 km’si ise tesviyeli yoldur.  

İlin 2000 yılı nüfus sayımına göre, 1. derece öncelikli köy yolu olarak tespit edilmiş olan 2991 km. köy yolundan 494 adet köyde yaşayan 105.128 kişi, 230 bağlı yerleşim yerinde yaşayan 6.760 kişi olmak üzere toplam 724 yerleşim biriminde 111.888 kişi köy yolundan faydalanmaktadır. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce 2000 yılında “Birinci Derece Öncelikli Köy Yolları Master Planı"”hazırlanmıştır. Bu plan uyarınca her köy ve bağlısının tek bir yolu 1. derece öncelikli köy yolu, var ise diğer yolları  2. derece öncelikli köy yolu olarak tespit edilmiştir. 1. derece öncelikli köy yolu tespitinde idari yapı , yolun geometrik standardı, topografik yapı, maliyet ve benzeri uygunluk koşulları dikkate alınmıştır.

 Erzincan İlinde Merkez ve 9 İlçe dahilindeki 494 köy ve 230 bağlısında yaşayan 111.888 kişi toplam 3.611 km. lik köy yolundan faydalanmaktadır. 1. derece öncelikli köy yolu toplamı 2.991 km’dir. Kalan 620 km’lik köy yolu 2.derece öncelikli köy yolu olup, bağlantı yolu niteliğindedir.

Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünce 2000 yılında “Köy Yolları Master Planı” hazırlanmıştır. Bu plan çerçevesinde öncelikle 1. derece  öncelikli köy yollarının programlar dahilinde ve plan uyarınca tamamının asfalt yapılması hedeflenmektedir. Bu planda 192 km’lik köy yolunda tesviyeli yapımı, 1.281 km.lik köy yolunda yol onarımı, 1.281 km’lik köy yolunda stabilize kaplama ve bütün işler tamamlandıktan sonra toplam 2.598 km’lik köy yolunun asfalt kaplamasının yapılması planlanmaktadır

1.derece öncelikli köy yollarının yüzde 13,5’i asfalt, yüzde 44,5’i stabilize, yüzde 35’i tesviyeli yol, yüzde 7‘side ham yoldur. Görüldüğü üzere kırsal alana hizmet veren köy yollarının çok az bir bölümü asfalt kaplamalıdır . 1997 yılı nüfus sayımı verilerine göre 92.925 kişi kırsal alandaki köy ve mezralarda  yaşamaktadır. Bu nüfusun yüzde 63.9’u (59.435 kişi) asfalt kaplamalı yoldan yani yol ağındaki yüzde 13.5’lik kesimden ulaşımlarını sağlamaktadır. Geri kalan nüfusun yüzde 23,7’si (22,018 kişi) stabilize kaplamalı yoldan yani yol ağındaki yüzde 44,5’lik kesimden ulaşımlarını sağlamaktadır. Nüfusun yüzde 11,7’si tesviyeli yoldan ulaşımlarını sağlamaktadırlar.  

Köyde yaşayan nüfusun büyük bölümüne (yüzde 63,9) ulaşım hizmeti asfalt kaplamalı yol olarak götürülmüştür. Asfalt kaplamalı yol oranının yüzde 13,5 olması ve bu köylerin genellikle ovada veya az engebeli bölgelerde yer alması, nüfusun bu yerleşim yerlerinde yoğunlaşması daha düşük yol şebekesinden faydalanılmaktadır.

İlin kırsalındaki ulaşımın uzun mesafeli ve yüksek maliyetli oluşu, kırsaldaki köylünün gelir düzeyinin düşük olması, ulaşım hizmetlerinde ekonomik erişebilirliği ve hareketlilik talepleri düşük seviyede kalmaktadır. Asfalt Kaplamalı 1.derece öncelikli köy yollarının yüzde 41’i Merkez ilçede yer almaktadır. Diğer 8 ilçedeki köylerin asfalt kaplamalı yol oranları çok düşük seviyede kalmaktadır. Asfalt kaplamalı 1. derece köy yollarının ilçeler bazında dağılımı grafikte gösterilmiştir. Kırsal alandaki nüfusun yüzde 62,7’si Merkez İlçeye bağlı köylerde yaşamaktadırlar. Nüfusun geri kalan yüzde 37,3’üde diğer 8 ilçeye bağlı köylerde yaşamaktadırlar.  

İl genelinde 2991 km 1. derece köy yolu olup; bu yol ağı 724 yerleşim biriminde yaşayan 111.888 kişiye hizmet vermektedir.

Grafik  Birinci Derece Öncelikli Köy yollarının Kaplama Cinslerine Göre Dağılımı

Grafik Birinci Derece Öncelikli Köy Yollarından Faydalanan Nüfusun Dağılımı

Demiryolları

İlimiz dahilinde 243 Kilometre demiryolu mevcuttur.

Demiryollarında yolcu ulaşımı Kars-Haydarpaşa-Kars bağlantılı Doğu Ekspresi ve Kars-Ankara-Kars Erzurum ekspresi ile sağlanmaktadır. Doğudan gelip batıya giden Doğu Ekspresi hergün 16.30'da hareket etmektedir. Batıdan gelip Erzurum-Kars istikametine giden Doğu Ekspresi ise saat 12.40'da hareket etmektedir.

Doğudan gelip Ankara istikametine giden Erzurum ekspresi saat 17.42’de, batıdan gelip Erzurum Kars istikametine giden Erzurum ekspresi saat 06.41’de hareket etmektedir.

Erzincan-Divriği arasındaki yerfeşim yerlerinin yolcu ulaşımı her gün 14.00'de sevkedilen karma yolcu treni ile temin edilmektedir.

Yük taşımaları ise mevcut yük durumuna göre 6 adet yük treni ile sağlanmaktadır. İlimiz hudutlarında Erzincan-Erzurum arasında, Tanyeri, Demirkapı; Erzincan,-Divriği arasında ise Alp, Kemah, Eriç, İliç, Bağıştaş ve Çaltı istasyonları hizmet vermektedir.

İlde demiryolu 1935-1937 yılları arasında D.39.520 kg/m.lik 12.000 m. raylı,ahşap travesli N tipi bağlantılı olarak yapılmıştır. 1986 yılından itibaren demiryolları yenilenmiştir..   Arazinin dağlık oluşu nedeniyle, demiryolları kurplu ve meyilli olarak inşaa edilmiştir. Bölge sürat yapmaya ve hızlı ulaşıma elverişli değildir.

İl demiryollarında 12.353 m. uzunluğunda toplam 55 adet tünel 66 adet (Çelik, B.A ve Taş) köprü ve 709 adet menfez mevcuttur.

İlde demiryollarının bakım ve tamiratı; Divriği Şube 43 Şefliğine bağlı, Kemah Kısım 433 Şefliği’nce Ilıç-Kemah, Erzincan Kısım 434 Şefliği’nce Kemah-Erzincan, Erzincan Şube 44 Şefliği’ne bağlı, Erzincan Kısım 441 Şefliği’nce Erzincan-Geçit, Mercan Kısım 442 Şefliği’nce Geçit-Erbaş İstasyonlar arasında mevcut personel programlanan zamanlarda Sivas Yol Atölye Müdürlüğü bünyesindeki yol makinaları ile yapılmaktadır.

Hizmetler; İstasyonlarda İstasyon Şefliği Erzincan garda Gar Müdürlüğü ve Ticari Ambar Müdürlüğü tarafından yerine getirilmektedir. Trafikle ilgili birim Erzincan’da bulunan TMİ merkezidir. Haberleşmenin aksamadan sağlanması Erzincan’da bulunan 45 haberleşme şefliği tarafından yürütülmektedir. Vagonların kontrolleri ve arıza ıslahları Erzincan  Vagon Servis Şefliği, makinaların küçük çaplı arızalarının ıslahı ve bakımları ise Erzincan Makine Depo Şefliği tarafından yerine getirilmektedir.

Havayolu

Erzincan havaalanı sivil ve askeri hava trafiğine hizmet vermek üzere 1988 yılında açılmıştır. Beton kaplamalı olan pist boyutu 3000x45 m. Apron boyutu 120x75 m.dir. 200 araç kapasiteli otopark mevcuttur. Yıllık yolcu kapasitesi 600.000 kişi olup; yıllık uçak kapasitesi 8.760'tır. 1000 m2. büyüklüğündeki terminal binasında elektronik ve teknik donanıma sahip olan havaalanında gece iniş-kalkış sağlayacak aydınlatma sistemide mevcuttur. Havaalanı ile şehir merkezi arasında ulaşım taksi ve dolmuş taksilerle sağlanmaktadır.

Halen Perşembe ve Cumartesi olmak üzere THY‘nın Ankara bağlantılı İstanbul uçak seferleri yapılmaktadır. Aralık ayı sonu itibariyle özel uçak seferleri düzenlencektir.

Havaalanının denizden yüksekliği 1156 m. şehre uzaklığı ise 9 km’dir.

Havaalanı enerjisi TEDAŞ tarafından 2 adet 375 KVVA ve 1 adet 7.5 KVVA gücündeki şebekeyle sağlanmaktadır. 2001 yılında elektrik tüketimi 687960 KVV/Saat’dir.

Pat sahasının pist boyutları 3.000x45 m. olup uçak kapasitesi 8.760’dır. Apron boyutları 120x75 m. olup apron kapasitesi 1 uçaktır. Taxirut boyutları ise 154x23 m’dir.

Havaalanında 1.000 m iç hat terminali, 600.000 Yolcu/Yıl yolcu kapasitesi büfe, sağlık tesisi ve merkezi kalorifer sistemi bulunmaktadır.

Aydınlatma sistemleri ve görsel yardımcılardan; pist yaklaşma ışıkları, pist kenar ışıkları, Vasisler (PAPİ), pist eşik sonu ışıkları, taxirut kenar ışıkları, apron ışıkları, mania ışıkları, havaalanı bikını (RBN) bulunmaktadır. Pist merkez hattı ışıkları, tekerlek temas bölgesi ışıkları ve taxirut eksen ışıkları bulunmamaktadır.

Hava trafik ünitelerinden; yaklaşma kontrol (APP), kule kontrol bulunmaktadır. Yol kontrol (ACC), uçuş bilgi merkezi (FIC), uçuş bilgi servisi (AIS), arama kurtarma üniteleri bulunmamaktadır.

Seyrüsefer yardımcı cihazlarından; VOR, DME ve NDB’den birer adet bulunmaktadır. ILS      , PSR ve SSR’den ise bulunmamaktadır.        

VHF Hava/Yer Telsizlerinden; 3 Adet Alıcı(RX), :3 Adet Verici(TX), 5 Adet Araç Telsizi , 1 Adet Portatif Telsiz, 3 Adet Alıcı Verici (TX-RX) bulunmaktadır.

UHF Hava/Yer Telsizlerinden; 4 adet Sabit Verici/Alıcı, 3 adet Sabit TX/RX bulunmaktadır.

Kara Telsizlerinden; 3 adet Araç Telsizi,17 adet El Telsizi, 2 adet Sabit Merkez Telsizi, 1 adet Röle bulunmaktadır.

HF Kara Telsizlerinden; 1 adet SSB,1 adet Tape Rec, 2 adet Telefon Santralı, 1 adet Fax, 2 adet Telex, 1 adet Silyograf bulunmaktadır.             

Havaalanı bünyesinde: terminal, kuvvet santralı, araç bakım binası, kaza-yangın binası, ısı merkezi, jandarma binası, emniyet binası, akaryakıt ikmal tesisleri, nizamiye binası, S/S istasyonu, H1-H2 trafo binaları, lojman, misafirhane  ve su deposu bulunmaktadır. Bu tesislerden akaryakıt ikmal tesisleri 01.04.1994 tarihlerinden itibaren Petrol Ofisi’nce  kullanılmaya başlanmıştır.

Emniyet ve Jandarma koruma  binaları havaalanı çevre koruma hizmeti yapmak üzere 1994 yılından itibaren İl Jandarma Alay Komutanlığı’na protokolle teslim edilmiştir.

Havaalanında kar mücadele ve hizmet aracı olarak kullanılan 21 araç bulunmaktadır. Erzincan havaalanının trafiğe açıldığı 04.09.1988 tarihinden bu yana, haftada 2 sefer ile devam eden tarifeli uçak seferleri, artan yolcu talebi de göz önünde bulundurularak 2001 yılı içerisinde haftada 4 sefere çıkarılmıştır. 2001 yılı içerisinde ülkemizin girmiş olduğu ekonomik kriz havayolu taşımacılığını da büyük ölçüde etkilemiştir. Buna paralel olarak THY AO. tarafından Erzincan havaalanına haftada 4 sefer olan tarifeli uçak seferleri; ilk etapta 3’e ve daha sonra haftada 2 sefere indirilmiştir. Aralık ayı sonu itibariyle özel şirketler tarafından uçak seferleri düzenlenecektir

KÜLTÜR VE TÜRİZM

Erzincan, Doğu Anadolu Bölgesinde tarihi İpek Yolu üzerinde kurulmuş önemli bir yerleşim yeridir. Tunç Çağından beri yerleşim yeri olduğu tespit edilen Erzincan’da; Urartu, Med, Pers, Hellen, Roma, Bizans, Selçuklu, ve Osmanlı medeniyetlerinin izlerini görmek mümkündür.

Bu gün özellikle Urartu-Hitit döneminden kalan şehir kalıntıları, kaleler, Selçuklu ve Osmanlı döneminden kalan camiler, çeşmeler, köprüler, kervansaraylar ilin kültürel yapısına ışık tutmaktadır. 

Erzincan, kültürel yapısı yanında turizm için doğal güzellikleri ile de önem taşımaktadır. Yaylaları, dağları, akarsuları, gölleri ve doğal ormanları yörenin doğal güzelliğine renk katmaktadır. Bu doğa ortamı Erzincan’da bir takım sporların yapılmasına da imkan sağlamıştır. Munzur Dağlarındaki doğal göllere ve yaylara yürüyüş, Fırat’ta rafting , yamaç paraşütü, kampçılık, kaya tırmanışı, kano sporu, camel trophy,  Tercan ve Erzincan barajlarında su kayağı ve kış sporları gibi doğal sporların yanında cirit sporu da Erzincan’da başarı ile sürdürülmektedir.

İlin kültür varlıkları, spor ve doğal güzellikleri turizm potansiyelini oluşturmaktadır. Etrafında dağları, ortasında bağları ve şehircilik alanında örnek uygulamaları ile görülmeye değer güzelliktedir. Bu doğal güzelliği sosyal, kültürel ve endüstriyel  tesislerle de  süslemek  Erzincan’ı daha da ileriye götürecektir.

Doğal Kaynaklar

İl, coğrafi yapısı itibariyle genel olarak kış sporları, su sporları ve doğal güzellikleri  olan mesire alanları ile de turizm için çok yönlü özellikler taşımaktadır.

Erzincan kış  turizmi için uygun iklim özelliklerine sahiptir. Dağ sporlarının yapılacağı 3.500 metre yüksekliğinde dağlar bulunmaktadır. Erzincan Baraj Gölü ve Tercan  Baraj Gölünde su sporları yapılmaktadır. Karasu Nehrinde rafting, Küçük Çakırman Köyünde  yamaç paraşütü, Esence Yedi Göllerde doğa yürüyüşü ve dağ bisikleti , kaya tırmanışı, kayak, dağ kampları, şelale buzul  tırmanışı,cirit ve  camel trophy diğer turizm aktivitelerini oluşturmaktadır. 

İlin turizm potansiyelleri çeşitli turizm kullanımları açısından bakıldığında çeşitlilik göstermektedir. Doğal mesire alanları, Girlevik Şelalesi, Bayırbağ-Değirmen önü, Pahnik Çayı ve çevresi Karakaya-Çermik, Ekşisu, Beytahtı,Mecidiye, Tercan ve Erzincan Baraj Gölü çevresi, Kemah Soğuksular gibi mesire alanları doğal güzellikleri  oluşturmaktadır.

Tarihi eserlerden Tercan Mama hatun Kervansarayı ve Türbesi, Kemah Kalesi ve Sultan Melik Türbesi, Altıntepe  Urartu kalıntısı, Erzincan Kalesi, tarihi hamamlar önem taşımaktadır

Yaylalar

Dumanlı Yaylası, Refahiye ilçe merkezinin hemen üzerinden başlayıp , güneye doğru uzanan bir alan içerisindedir. Çam ormanlarıyla kaplıdır.  Doğal güzelliği, temiz havası, bol soğuk su kaynakları, av hayvanları ve kamp  imkanları ile yaz ve kış turizmine açıktır. Ayrıca; Esence Yedigöller, Ergan  Dağı üzerinde Melenkoç Yaylası, Bayırbağ Çamlık ve Soğanlı Yaylaları bulunmaktadır. Her yıl Esence Dağı ve Yedigöllere dağ tırmanışı yapılmaktadır. Bayırbağ Tekçam yaylasına yürüyüş ve kamp, Yaylabaşı Ardıçlı gölü mevkiinde yürüyüş ve kaya tırmanışı ve tüm izcilik faaliyetleri yapılmaktadır.

Su Kaynakları

Erzincan ili su kaynakları bakımından son derece zengindir. Fırat’ın en önemli iki kolundan biri olan Karasu nehri, Erzincan arazisini diyagonal olarak Kuzey Doğudan Güney Batıya doğru keser ve kuzeydeki Keşiş dağları ile Güneyindeki Munzur Dağlarını bir çizgiyle birbirinden ayırır. İlin doğu ucundaki Tercan vadisinde, Keşiş dağlarından aşağıya akan Çayırlı çayı, Erzincan vadisinde Mercan, Kom, Pahnik, Sürperen ve Çardaklı çayları, Fırat’ın Karasu kolunu besleyen önemli çaylardır.

Erzincan’ da  bulunan göller; Çayırlı ilçesi içinde bulunan Yedigöller Aygır gölü, Kemaliye ilçesindeki Kadı gölü ile Munzur gölü,  Erzincan Baraj Gölü ve Tercan Baraj gölüdür. İlin su kaynakları, dağ zirveleri ve gölleri açısından bu denli zengin olması rafting su sporları, yamaç paraşütü ve kayak turizmini içine alan zengin bir kış ve dağ turizmi potansiyelinin oluşmasına neden olmaktadır.

Son yılların en çok ilgi gören alternatif doğa sporu olan rafting için değişken fakat her mevsim yeterli debisi ile ve farklı rapitleri ile  Fırat nehri en uygun özellikleri taşımaktadır. Nisan ve mayıs aylarında Avrupanın en zor parkurlarından birini oluşturan Fırat, tamamen doğal ortamda tabiatla mücadele zevkini en yüksek düzeyde yaşamayı tercih edenler için eşsiz bir olanak sağlar. 6 ve 10 kişilik raftlar ve tüm emniyet ekipmanı deneyimli rehberler eşliğinde gerçekleştirilen turlar doğa tutkunlarının ilgisini çekmektedir.

Rafting ve kano parkuruna ulaşım kolay olup, Erzurum-Erzincan karayolu üzerindedir. Erzincan İl merkezine 40 km mesafede Fırat nehrinin bir kolu olan Karasu üzerinde, Sansa deresinde rafting sporu yapılmaktadır.

Erzincan havaalanına 10 dakikalık mesafede, Fırat nehri üzerindeki Erzincan Göyne Barajı, Mertekli Gölü ve Tercan Baraj Gölü, bu spor için amatör ve profesyonel standartlarda ideal durgun su ortamlarıdır. Bu sularda olta, ağ (serpme) balık avcılığı yapılmaktadır.

Fauna

Erzincan ili, av kaynakları ve av türü bakımından zengindir. İlin uygun iklim özellikleri ve doğal ortamları alabalık, yaban keçisi, ayı, domuz, porsuk, sansar, su samuru, tavşan, keklik, yaban ördeği gibi av hayvanlarının yaşamasını sağlamaktadır.

Kemah, Kemaliye ve Refahiye ilçelerinde dağ keçisi, porsuk, ayı, vaşak, yaban domuzu, yaban ördeği, ve çulluk; Keşiş ve Munzur sıradağları, Karadağ, Kemah ilçesinin Alp Bucağı, Tercan ve Kemaliye ilçesinin Karasu vadisi çevresinde dağ keçisi, karaca, ayı, porsuk, vaşak; ayrıca  ilin her yöresinde de keklik ve tavşan  avlanabilmektedir. Karasunun  özellikle Kemah ilçesinden, Kemaliye ilçesine kadar olan kesiminde büyük balıklara rastlanmaktadır. 

Mağaralar

Kemah ilçesinin Ayranpınar köyünde bulunan buz  mağaraları, kışın sıcak, yazın soğuk olma özelliğini taşımakta ve soğuk hava deposu olarak kullanılmaktadır. Mağaranın  içinde büyük buz kütleleri  ve buzların oluşturduğu  sarkıt ve dikitler bulunmaktadır. Buz mağaralarında, ilçe  köylerin peynir, yağ gibi gıda maddeleri muhafaza edilmektedir.

Erzincan’da  halk tarafından bilinen ve bilimsel kaynaklarda ismi  geçen bir çok mağara vardır. Ancak bu irili ufaklı mağaralar hakkında bir araştırma yapılmamıştır. Halk  tarafından bilinen birçok mağara hakkında hiçbir bilgi yoktur. Gerek halktan gerekse kaynaklardan ismen bilinen mağaralar; Tercan ilçesinde Üçpınar ve Çadırkaya Mağaraları, Çayırlı ilçesinde Verimli, Çilli göl, Saraycık ve Yazıkaya Mağaraları, Kemah ilçesinde Özdamar, Çamlı yayla, Buz, Boğaziçi, ve Yahşiler Mağaraları, Kemaliye ilçesinde Ala, Üvür, Aslanoba, Tosun, Meryem Ana, Kekikpınar, Deliktaş ve Çat Mağaraları, İliç ilçesinde Bostal ve Bozyayla mağaraları ile merkez ilçede Kılıçkaya mağarasıdır.

İl genelinde tespit edilen mağara 25 adettir. Ancak bu mağaralara ulaşım, dağlık bölgelerde bulunmaları nedeni ile oldukça zordur. Yukarıda adı geçen mağaralar içinde  bulundukları köy adları ile bilinmektedir. Bu mağaraların gerekli tespit ve inceleme çalışmaları yapılıp, turizm açısından potansiyel olabilecekler değerlendirilmelidir.

Refahiye ilçesinin Altköy mevkiinde bulunan mağaraya taş merdivenlerle çıkılmaktadır. Mağaranın içinde kesilmiş taşlardan oturma bankları  vardır. Mağaranın  içinde  bulunan izlerin Köroğlunun atının izleri olduğu söylenmektedir.

Çağlayanlar

Girlevik Şelalesi; Erzincan ilinin güneydoğusunda, merkeze yaklaşık 30 km. uzaklıkta bulunan Çağlayan mevkiindedir. Şelale, Çağlayan Beldesine 3 km. uzaklıkta Girlevik köyündedir. Şelale Erzincan’ın en güzel yerlerinden biridir. Doğal güzellikleri,  bitki örtüsü, suyu, dinlenme  açısından önemli bir mesire yeridir. Şelalenin suyu, Kalecik Köyüne 1 km.  uzaklıkta sarp kayalar içinden ve 9 ayrı yerden kaynar, yeşillik bir  dere yatağını takip ederek şelaleye  ulaşır. Şelalenin yüksekliği  30-40 m. civarında ve 3 kademeli ve yöreye özgü taştan oluşmaktadır. Şelalenin çevresi ağaçlıktır,  özellikle  yaz aylarında mesire yeri   olarak büyük ilgi görmektedir. Kışın şelale suyun donmasıyla oluşan sarkıtlardan buzul tırmanışı,  yazın soğuk sularında serinleme imkanı vardır.

Göller

Otlukbeli Gölü; Otlukbeli ilçe merkezine yaklaşık 5 km. uzaklıkta ve ilçenin kuzeybatısında yer almaktadır. Göl, 150-160 m uzunluğunda, 30-50 m.  genişliğinde olup yüzölçümü yaklaşık 6.500 m² civarında  küçük bir göldür. Deniz seviyesinden 1855m yükseklikte ve derinliği 15-18 m.’dir. Otlukbeli Gölünün oluşumu bir doğal setleşme sonucudur. Oluşumu açısından yurdumuzda ve belki de yeryüzünde benzerine az rastlanıldığı göz önüne alındığında Otlukbeli Gölünü bir ”Doğal Anıt” olarak nitelendirmek mümkündür. Otlukbeli  Gölünün oluşumunu sağlayan set , faylar boyunca  yüzeye çıkan maden sularının biriktirdiği bir settir.  Set üzerine çıkan su maden suyu niteliğindedir. Yöre halkı şifalı olduğuna  inanmaktadır. Göl suları  içerisine  maden suyu karışmakla beraber dere tarafından beslendiği   için tatlıdır.

Aygır Gölü; Keşiş Dağı üzerinde bulunan göl tabiat güzelliği yanı sıra, kırater gölü özelliğine sahip olan piknik ve dinlenme yeridir.

Kadı Gölü;  Kemaliye ilçesinde yer alır küçüktür. Göl çeşitli efsanelere de konu  olmuştur.

Ayrıca Çayırlı ilçesinde, Yedigöller ve Kemah Beşikli Köyünde Ardos Gölü bulunmaktadır.

Kaplıcalar

Erzincan kaplıcası ve doğal jakuzisi; Ekşisu yakınında, şehir merkezine  12 km. uzaklıktadır. 33 derecelik ısıya sahip kaplıca suyu romatizma, cilt, damar sertliği ve kalp rahatsızlığına iyi gelmektedir. Kaplıca, 12 adet kapalı havuzu ile hizmet vermektedir. Ayrıca kaplıcada , doğal jakuzi havuzu vardır.

Kültürel Kaynaklar

Erzincan zengin kültürel  kaynaklara sahiptir. Yapılan arkeolojik  kazılarda M.Ö.8.  yüzyıla ait fildişi ve madeni eşyalara rastlanmıştır. Yörede hüküm süren Hitit, Urartu, Med, Pers, Hellen, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı Medeniyetlerinin izlerine rastlamak mümkündür. Altıntepe ören yerinde yapılan bilimsel kazılarda elde edilen  tarihi eserler bunun bir kanıtıdır.

Erzincan’da meydana gelen şiddetli depremler ve savaşlar tarihi  eserlerin  bir çoğunu tahrip etmiştir. Varlıkların günümüze kadar sürdüren tarihi eserlerin birçoğu da   harap durumdadır. Erzincan merkezinde ve ilçelerinde bugüne kadar 104 eser tescil edilerek koruma altına alınmıştır. İlde yüzey araştırma çalışmaları devam etmektedir. Atatürk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyelerinden Doç. Dr. Alpaslan Ceyhan  ve ekibi tarafından ilimizde bir yüzey araştırması çalışması başlatılmıştır. Bu proje kapsamında Erzincan’ ın ve bölgenin tarihine ışık tutacak yeni bulgular elde edilmektedir.

Sit Alanları

İlde bulunan sit alanları, Erzurum Kültür ve  Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu  Müdürlüğü tarafından tescil edilerek koruma altına alınmıştır. Sit  alanları içinde en önemlisi Altıntepe ören yeridir. Altıntepe, Erzincan-Erzurum karayolu üzerinde ve il merkezine 15 km. uzaklıktadır. Altıntepe, Urartu çağının bölgedeki en önemli  yerleşim alanıdır. Tapınak, saray, kabul salonu mezarlar, depo binalarıyla arkeolojik değerini hala korumaktadır.

Altıntepe ören yerinde Prof. Dr. Tahsin Özgüç başkanlığında 1959 yılında  bilimsel  kazı yapılmıştır. Bu kazıda çok değerli eserler  bulunmuştur. Bu eserler bugün Ankara Anadolu  Medeniyetleri Müzesinde sergilenmektedir.

Erzincanda toplam 26 adet sit alanı tescil edilmiş olup; bunlardan 20 adedi arkeolojik, 1 adedi kentsel, 3 adedi tarihi ve 2 adedi doğal sit alanıdır.

Taşınmaz Kültür Varlıkları

Tarihi yerleşim alanlarındaki  mimari anıtlar, Taşınmaz Kültür Varlığı olarak tanımlanmaktadırlar. Çoğu sanat değeri taşıyan ve günümüze kadar ulaşabilen bu yapılar arasında; camiler, kiliseler, surlar, saraylar, hamamlar, hanlar, türbeler, kümbetler, köprüler, çeşmeler, konaklar, evler, kaleler, yer almaktadır. Kemah Kalesi, Mama Hatun Kervan Sarayı  ve Türbesi, Sultan Melih Türbesi, Gülabibey Camii  en önemlileridir.   İlde tescil edilen taşınmaz kültür varlıkları aşağıdaki Tabloda gösterilmiştir.

Tablo:: Taşınmaz Kültür Varlıkları

Kaynak:İl Kültür Müdürlüğü

Erzincan’da  tescil edilen Taşınmaz Kültür ve Tabiat  Varlıklarının merkez ve ilçelere göre isim, bulunduğu yer ve türleri aşağıdaki Tabloda gösterilmiştir.

Tablo: Erzincan’da Bulunan Kültür ve Tabiat  Varlıkları.

A-Erzincan Merkez

B-Çayırlı İlçesi

C-İliç İlçesi

D-Üzümlü İlçesi

E-Otlukbeli İlçesi

F- Kemah İlçesi

G-Kemaliye İlçesi

H-Refahiye İlçesi

I-Tercan İlçesi

Kaynak:İl Kültür Müdürlüğü

Kültürel Donanım

Müzeler

Erzincan ilinde Kültür Bakanlığına bağlı hizmete açık bir müze yoktur. Yapımı tamamlanan 75.Yıl Kültür Merkezi binası içerisinde müze bölümleri de yer almaktadır. Kapalı müze bölümünde bir takım çalışmalar yapılarak  müze hizmete hazır hale getirilmiştir.

Yöreden temin edilen etnografik ve arkeolojik eserler açık hava müze bölümünde teşhir edilmektedir. Müzede görevli uzman personel bulunmayışı, bu alandaki çalışmaları zora sokmaktadır. İl’e ait bazı eserler güvenlik açısından  Erzurum Müze Müdürlüğüne teslim edilmiştir. Müze hizmete girdiğinde bu eserler  tekrar geri  getirilerek sergilenecektir.

Müzenin hizmete açılabilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir. Tescil, tespit ve envanter çalışmaları da devam etmektedir.

Kemaliye İlçesi Ocak Köyünde özel bir müze bulunmaktadır. Ali Gürer Özel Müzesi adını taşıyan  bu özel müzede 337 eser sergilenmektedir.

Galeri ( Sergi) Salonu

75.Yıl Kültür Merkezi kompleksi içerisinde 140 m² büyüklüğünde bir sergi salonu yer almaktadır. Yine aynı bina içerisinde resim ve heykel atölyeleri de  bulunmaktadır. Sergi salonunda zaman zaman kişi, kurum ve kuruluşlar tarafından resim sergisi, fotoğraf sergisi, el  sanatları sergileri açılmaktadır.

Halkın  plastik sanatlara olan ilgisini artırmak, sanat zevk ve  kültürünü geliştirmek için resim kursları, el sanatı kursları açılmaktadır. Güzel Sanatlar  Galerisi Müdürlüğünde görevli uzman personel bulunmamaktadır. Amatör olarak çalışma yapan kişiler eserlerini sergilemektedir.

Kültür  Merkezi ve Tiyatrolar

75.Yıl Kültür Merkezi binası 1998 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Kültür Merkezinin kullanım alanı yaklaşık 11.000 m²’dir.  Kültür Merkezi içerisinde 475 koltuk kapasiteli  çok amaçlı bir salon, 150 kişilik küçük salon, bale salonu, açık ve kapalı müze bölümleri, sergi salonu, kitap satış mağazası, kütüphane, kurs salonları, atölyeler, misafirhane   ve idari odalar bulunmaktadır.

Bazı birimler tam kurulmadığından Kültür Merkezi aktif olarak hizmet verememektedir. Sosyal ve kültürel gelişmeye temel teşkil edecek böyle bir yatırımın aktif  olarak kullanılması için çalışmalar sürdürülmektedir.

75. Yıl Kültür Merkezi tiyatro salonu ve yan mekanları yerleşik tiyatro kurulmasına elverişli olarak yapılmıştır. Erzurum ve Sivas illerinde Kültür Bakanlığına bağlı  Devlet Tiyatroları bulunduğundan, Erzincan’ da devlet tiyatrosu kurulamamıştır. Devlet tiyatroları turne düzenleyerek hazırladıkları oyunları Erzincan’ da  sahnelemektedir. İlde kurulan amatör tiyatro gruplarına gerekli  kolaylık gösterilmektedir.

Kültür Merkezi tiyatro salonunun fiziki yapısı, tiyatro grupları tarafından beğenilmektedir. Bu durum daha çok turne düzenlenmesine neden olmaktadır. Tiyatro salonunda, tiyatronun yanı sıra konferanslar, açık oturumlar, konserler, anma ve kutlama günleri de  düzenlenmektedir

Sinema: Kültür Merkezi bodrum katında bulunan 150 koltuk kapasiteli salon 1998 yılında sinema salonu olarak işletilmek üzere Kültür Bakanlığının hazırladığı bir protokol ve onay çerçevesinde İI Özel İdare Müdürlüğüne tahsis edilmiş, İl Özel İdare Müdürlüğünde Köylere Hizmet Götürme Birliği vasıtasıyla anılan salonu sinema salonu olarak işletilmek üzere E-TUR Ltd. şirketine vermiştir. E-TUR şirketi söz konusu salonu 1998 yılının Ocak ayından beri sinema-ESİN adı altında işletmektedir.

 Erzincan’ın önemli alışveriş merkezlerinden olan ERMERKEZ bünyesinde açılmış bulunan sinema ile Erzincan halkına hizmet vermektedir. Her iki sinemada kültür ve sanat filmleri gösterilmektendir. Bu durum ailelerin büyük ilgisini çekmektedir.

Kütüphaneler :Merkez, ilçe ve beldelerde Kültür Bakanlığına bağlı toplam 16 halk kütüphanesi hizmet vermektedir. Bazı belde ve ilçe halk kütüphanelerindeki personel ihtiyacı yerel yönetimler tarafından karşılanmaktadır. 

2001 yılı, yıl sonu itibariyle kütüphanelerdeki kitap ve okuyucu sayısı aşağıya çıkartılmıştır.

Turizm Sektörü ve Turistik İşletmeler  

Erzincan tarihi olarak; turizm potansiyeli açısından zengin bir durumda olması gerekirken büyük depremlere maruz kalması nedeniyle tarihi eserlerin çoğu harap olmuş, ayakta kalabilenler ise hasar görmüştür.

Yöresel özellik taşıyan dinlenme ve gezi yerleri bulunmakla birlikte turizm standartlarına uygun sosyal tesisler çok sınırlıdır. Turistik işletmelerin en önemlisi 1988 yılında kış turizmine yönelik olarak işletmeye açılan Yıldırım Akbulut  Kayak Tesisleridir.

 İlde 2 adet turizm işletme belgeli tesis bulunmaktadır. Bu tesislerin yatak kapasitesi 188’dir. Belediye belgeli tesislerin yatak kapasitesi ise 651’dir.

İlde Turizmin Gelişmesi ve Çeşitlendirilmesi İçin Yapılan Etkinlikler

Turlar: Erzincan ili Türkiye’de  turizm güzergahları üzerinde yer almaktadır. İle en yakın geçen tur güzergahı ise Trabzon’dan güneye ve daha sonra doğuya yönelen güzergahtır. Bu güzergah; Karadeniz sahillerinden gelip Trabzon, Gümüşhane, Bayburt, Erzincan, Erzurum buradan da Güneydoğu Anadolu bölgesine devam etmektedir.

Asya ülkelerini  Avrupa’ya bağlayan demir yolu ve karayolu Erzincan ilinden geçmektedir. İl ulaşım açısından oldukça elverişli konumdadır. Doğu Anadolu bölge bağlantısını sağlayan E-80 Karayolu ilden geçer. Ülkemizin batı bölümü ile  Karadeniz bölgesinin de Doğu Anadolu ile bağlantısı yine Erzincan üzerinden sağlanmaktadır. Erzincan ulaşım açısından kavşak  noktası durumundadır.

Erzincan’da bir haftalık tur programı :

Erzurum’a uçak ile inen gruplar, önce Tercan’da orta çağ Türk Dönemine ait Mama Hatun Türbe ve Kervansarayını ziyaret ettikten sonra, Otlukbeli krater gölüne gidecekler, buradan Tercan baraj gölüne geçerek  su sporları yapacak ve izleyecekler.

Sansa boğazında hızla akan Fırat’ta rafting, Bayırbağ ve Çakırman çağlayanında yüzme ve ırmaklarda gezinti. Ekşisu kaplıcasındaki doğal jakuzide  banyo.

Erzincan baraj gölünde su kayağı, Ergan dağına binek atlarıyla çıkış, gece dağda uyku tulumlarıyla  geceleme.

Refahiye Dumanlı ormanlarında gezi, alabalık ziyafeti ve gece ormanda konaklama.

 Yamaç paraşütüyle uçuş, Kemah’ta Beşikli Gölünü ziyaret, tarihi yer gezileri, İliç ilçesinde mola .

Kemaliye’de kanyon ve çağlayan gezisi, şehirdeki otantik evlerin ve köylerin gezilmesi, Kırkgöze mesire yerinde yemek,Kemaliye’deki otelde geceleme. Ertesi gün uçakla geri dönüş.

El Sanatları    

Ülkemizin bir çok ilinde olduğu gibi Erzincan’ da da bazı el sanatları geleneksel olarak sürdürüle gelmiştir. İhram dokuma, kilim dokuma, dövme bakırcılık gibi geçmişte önemli ekonomik fonksiyonu olan bazı el sanatları ürünleri,  günümüzde  kitlesel üretime dayanan sanayi  ürünlerine yerine bıraktığından, talep azalmış ve üretim durma noktasına gelmiştir. Ancak iyi bir tanıtım ve yapılacak ham madde ve üretim tekniği değişiklikleri  ile bu gibi el sanatlarının geliştirilmesi mümkündür.

El sanatı ürünlere olan talep, iyi bir üretim ve pazarlama organizasyonu ile artırılarak Erzincan için önemli bir gelir ve istihdam imkanı sağlanabilir.

Geleneksel olarak yürütülen ve yaygın bir sektör olan el sanatları çeşitlilik göstermektedir. Ülkemizin her bölgesinde olduğu gibi Erzincan’ da  da geleneksel olarak sürdürülen şayak, kilim dokumacılığı, ehram dokumacılığı, halı dokumacılığı, dövme bakırcılık, çulhacılık, kalaycılık, kunduracılık, oymacılık, sepetçilik, şal basmacılığı ve bunlar içerisinde önemli yer tutan bakır işlemeciliği el sanatları mevcuttur. Geçmişte önemli ekonomik fonksiyonları olan ancak, tekniğin ilerlemesiyle üretimi daha ucuz ve daha kolay olan kitlesel üretime bıraktığından, üretimi azalan yada kaybolmaya yüz tutmuş büyük ekonomik faaliyetlerdir.

1960’lı yıllarda Erzincan’ da ortaya çıkan bakır işlemeciliği ise sektörel bazda inanılmaz bir gelişme sağlamış, Erzincan, bakır işlemeciliğinde Türkiye’ de merkez haline gelmiş, ancak daha sonra eski parlak dönemini yitirmiştir.

Geleneksel tarzda üretilen çeşitli araç-gereç ve ticari malları içine alan el sanatları, başta bakırcılık olmak üzere, dokumacılık (şayak dokuma, şal basmacılığı, çulhacılık, keçe basma, ehram dokuma, kilim dokuma, halı dokuma), kalaycılık, kunduracılık, demircilik, sepetçilik, oymacılık, iğne oyacılığı gibi çeşitliliği içine alan geniş alanı kapsamaktadır.

Erzincan’da mevcut el sanatları; bakır işlemeciliği, dövme bakırcılık, ehram dokumacılığı, kilim dokumacılığı, iğne-boncuk oyacılığı, Eğin (Kemaliye) halısı dokumacılığıdır.

Bakır İşlemeciliği : Erzincan’da bakır el sanatlarının başlangıcı çok eskiye dayanmaktadır. Dövme bakırcılık çok eski bir meslek olmasına rağmen, bakır işlemeciliğinin başlangıcı 1955-1960 yılları arasıdır. Bu yıllarda Erzincan’da çeyiz eşyaları satan birkaç esnafın dükkan vitrinlerinde bakır hamam tası, sabunluk bulunmakta iken hamam taslarının iyi satıldığı görülünce bunların seri imalatına başlanmıştır. Daha sonraki yıllarda bakırcılığın cazip hale gelmesiyle turistik bakır süs eşyalarının üretimine başlanmıştır.

Çaydanlık, semaver, sürahi, vazo, tepsi, çay-kahve-zemzem takımları vs. süs kulanım eşyaları yapılmakta olup, bakırın boyanması  ve işlenmesi  ile  yurt içi ve yurt dışına pazarlanması sağlanmıştır.

1955-1960 yılları arasında küçük atölyelerde işleme bakırcılığın başlaması ile Erzincan el sanatlarında cazibe merkezi olmuş ve 1970’li yıllarda bakırcılık altın çağını yaşamıştır.

Yüzlerce ailenin geçim kaynağı olan bakırcılık sanatının parlak çağı fazla uzun sürmemiş yok olma durumuna gelmiştir. Ticari yönden parlak dönemi ise 1980-1985 yılları arasındadır. Ancak bu dönemdeki fazla sürüm ve fazla kazanma hırsı bakır işlemeciliğinin sanat değerini en alt seviyeye indirmiştir. Önceleri “Tekli” kalemle işlenen bakır, daha sonra makinelerle işlenmeye başlanmıştır. Bilgisiz kişilerin sektöre girmesiyle bilinçsizce ve sanat değeri olmayan bakır işleri üretilmeye başlanmış ve bundan da bakırcılık sanatı büyük ölçüde talep yetersizliği ile karşılaşmıştır.

Üretimin yüzde 10’u yurt içinde, özellikle Ege ve Akdeniz Bölgeleri’ne, yüzde 90’ı ise yurt dışında A.B.D., İtalya, Finlandiya, Japonya, Almanya, Fransa gibi ülkelere pazarlanıyordu.

Sanat değeri azaldığından önce yurt dışı, daha sonra da yurt içi pazarlar gün geçtikçe zayıfladı. Bu işten gelir sağlayanlar kendi sanatlarına kendileri değer vermeyerek başkalarının değer vermesini beklediler. Bugün bu bilince varan birkaç bakır işletmecisinin sabır ve üstün gayretleriyle Erzincan’ da bakır işlemeciliği azda olsa yapılmaktadır.

Yapılan araştırmalara göre  bu gün Erzincan’ da faaliyet gösteren yaklaşık 8-10 mağazada işleme bakır ve turistik bakır eşya satılmaktadır. Bakır işlemeciliğinde çalışan 40-50 civarında işçi bulunmaktadır. Halen tam kapasite ile çalışma imkanı bulunmayan  3 atölyede turistik bakır ürünleri üretilmektedir.

Bakır, Pirinç, Alüminyum ve Gümüş Plaka Kabartma Sanatı : Son yıllarda Erzincan’ da yapılan çalışmalarla rölyef sanatının el sanatları içinde önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. İl Kültür Müdürlüğü tarafından üç dönem, Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü’nce bir dönem açılan kurslarla Erzincan’ da kabartma (rölyef) sanatında 150 kursiyer yetiştirilmiştir. Bu sanatta yetişen kursiyerler yapmış oldukları duvar tabloları ve ev süs eşyalarını Erzincan’da ve Türkiye çapında pazarlama imkanları bulmuşlardır. 

İşlenilen bakır, pirinç, alüminyum ve gümüş plaka gibi hammadde yönünden herhangi bir sorun bulunmamaktadır. Gerekli malzemelerin (gümüş plaka hariç) fazla pahalı olmaması nedeniyle bu sanat genişleme imkanı bulmuş hatta okullarda iş eğitimi derslerinde yapılır hale gelmiştir.

Dövme Bakırcılık : Dövme bakırcılık Erzincan’ da var olan en eski sanatlardandır.  Ancak bakıra alternatif olan alüminyum, çelik, emaye, naylon gibi maddelerle yapılan ev ve mutfak eşyalarının piyasaya sunulması nedeniyle bakır eşyaya olan talep azalmıştır. Talebin az olması, pazar imkanının yitirilmesi, sanatı devam ettirecek çırak yetiştirilmemesi gibi nedenlerle geçmişte önemli bir ekonomik potansiyele sahip olan bakırcılık sanatı kaybolmaya yüz tutmuştur.

-Kilimcilik ve Cecim Dokumacılığı : Kilimcilik Erzincan’ da tarihi çok eskilere dayanan bir el sanatıdır. Genellikle Kemah, Refahiye, Kemaliye ilçelerinde dokunduğu görülür. Erzincan genelinde halen kaç tezgah da kilim ve cecim dokunduğu kesin sayılarla tespit edilememekle birlikte Kemah, Refahiye ve köylerinde halen kök boyalı kilim ve cecim dokunduğu bilinmektedir.

Son yıllarda kamu kuruluşlarının girişimleriyle kilimciliğin geliştirilmesi için bir çok girişimlerde bulunulmuş ancak kursiyer bulma açısından zorluklar yaşandığı için başarıya ulaşılamamıştır.

Kız Meslek  Lisesi’nde ve Halk Eğitim Merkezi’nde bulunan kilim tezgahlarında ve Geçit Beldesi’nde açılan kursta 100 civarında kursiyer kilim dokumacılığını öğrenmiş ancak bazı ekonomik nedenlerden dolayı bu iş devam ettirilememiştir.

Ehramcılık : Ehram (ihram) Erzincan, Erzurum, Bayburt yörelerine has, kadınların örtünme amacıyla elbise üzerine aldıkları ince yün iplikten el tezgahlarında örülen bir örtüdür ve mahalli bir özellik taşımaktadır.

Ehram yaklaşık 30 sene öncesine kadar Erzincan merkezinde ve ilçelerde yaygın olarak kullanılmakta, buna paralel olarak da mahalle aralarındaki çulhacılarda  veya evlerdeki el tezgahlarında bolca dokunmakta idi. Her genç kızın çeyizinde mutlaka en az bir ehram bulunurdu. Bu gelenek halen, Üzümlü, Çayırlı, Otlukbeli, Tercan İlçeleri’nde ve bazı merkez köylerde devam etmektedir.

Bayanların  değişen teknolojiye ve çağın giysilerine önem vermesi ve  manto, pardösü, şal gibi giysileri tercih etmeleri nedeniyle ehram ve ehramcılık eski önemini yitirmiştir.

Mermer Hediyelik ve Turistik Süs Eşyası :Erzincan’da çıkarılan veya diğer illerden getirtilen mermer blokları, il merkezinde bulunan mermer fabrikasında işlenerek çeşitli ebatlarda ve çeşitli kalınlıklarda plakalar üretilmektedir. Mermer fabrikasının istihdama ve ilin ekonomisine katkı sağladığı bilinmektedir.

Mevcut olan mermer potansiyelinden hediyelik ve turistik süs eşyası üretilerek yeni istihdam alanları kazanmak ve ekonomiye katkı sağlamak mümkündür.

 Eğin (Kemaliye) Halısı Üretimi : Tarımsal alanda yaşayan nüfusa ek gelir sağlamak ve onların boş işgücünü değerlendirmek amacıyla Erzincan’da halıcılığa da önem verilmiştir.

1972-1975 yılları arasında Çayırlı ilçesi Bölükova ve Ortaköy, Kemah ilçesi Kerer ve Doğanbeyli köyleri, İliç ilçesi Boyalık, Refahiye ilçesi Pınaryolu köylerinde halıcılık kursları açılmıştır. Bu kurslarda 115 kursiyer yetişmiştir.

Kemaliye İlçesi “Eğin Halısı” adıyla ün yapmış ve ilçede halıcılık köylere kadar yayılmıştır. Yabancı ülke fuarlarında derece alan Eğin Halısı Kemaliye Kaymakamlığı’nın çalışmaları ve Hacı Ali Akın Meslek Yüksek Okulu’nun girişimleriyle ekonomik anlamda yaşatılmaya çalışılmaktadır.

Kemaliye Kaymakamlığı’nın gayretleri ile Kemaliye Apçaağa köyünde 5 adet tezgah kurulmuş olup, Isparta’dan getirilen iplerle bayanlara yönelik eğitim ve öğretim yapılmaktadır.

Hacı Ali Akın Meslek Yüksek Okulu’nda ise; 1. sınıfta 26 öğrenci, 2. sınıfta 28 öğrenci 8 tezgahta halıcılık eğitimi görmektedir.  

Şenlikler – Özel  Günler

Erzincan’da  anılan ve kutlanan kurtuluş günleri, anma günleri, festivaller, mevsimlik bayramlar yerli turizmin gelişmesinde etkili olmaktadır. İlde bu kapsamda yapılan etkinlikler aşağıya çıkarılmıştır. Bu tür etkinliklerin geliştirilmesi faydalı olacaktır.

 Kurtuluş Günleri

1-Erzincan’ın Kurtuluşu 13 Şubat

2-Tercan’ın Kurtuluşu  17 Şubat

3-Çayırlı’nın Kurtuluşu 19 Şubat

Anma ve Kutlama Günleri

1-Atatürk’ün Erzincan’a Gelişi  -1 Temmuz

2-Şeyh Hasan Babayı Anma Töreni - 1 Eylül

Festival

1-Refahiye Bal Festivali - Eylül’ün ilk Haftası

2-İliç Tulum Peyniri Festivali -  Ağustos’un son Haftası

3-Oğlanağa Üzüm Festivali  - Eylül’ün  Son Haftası

4-Ulalar Doğa Kültür ve Tulum Peyniri Festivali – Temmuzun son Haftası

Şenlikler

1-Kemah Sultan Melik  Tarih , Kültür ve Spor Şenlikleri - Temmuzun ilk Haftası

2-Hıdır Abdal Sultan Şenlikleri - Ağustosun son Haftası

3-Kılıçkaya Köyü Kültür ve Dayanışma Şenlikleri - Ağustos’un Son Haftası

4-Otlukbeli Şenlikleri - Ağustos’un İkinci Haftası

5-Kemaliye Eğin Şenlikleri- Ağustos’un son Haftası

6-Munzur Melenkoç Yayla Şenlikleri - Eylül’ün İkinci Haftası

7-Gökkuşağı Kültür-Sanat Etkinlikleri  - Mayıs’ın İkinci Haftası

Mevsimlik Bayramlar

1-Nevruz Bayramı - 21 Mart

2-Hıdırellez Kültür Bahar Bayramı 6 Mayıs

3-Ağaç Dikme Bayramı - Nisan’ın İkinci  Bayramı Nisan’ın İkinci Haftası

Doğa Sporları

Rafting:Rafting Erzincan’da 1994 yılından itibaren Karasu (Fırat) Nehrinde yapılmaktadır. 1997‘de Munzur Fırat Doğa Sporları Derneğinin kurulması ile aktif olarak zengin malzeme  ve rehber kadrosu ile hizmet vermektedir.

15  Mayıs 1999 yılında  Turizm Bakanının da   katkısıyla  yaklaşık 100 kişilik bir sporcu gurubunun katıldığı Erzincan 2000 Rafting  Festivali yapılmıştır. Özellikle Mayıs ayında 6’lık ve 5’lik rapitler oldukça fazladır. Yollarüstü-Mutu arasındaki parkurun uzunluğu 40 km.’yi bulur. Mayıs ayından sonra suların azalmasıyla Sansa-Bağlar mevkiinden (Erzincan-Erzurum karayolu 55 km.)  Mutu’ya kadar 26 km.’lik bir parkur vardır. Bir tane 5’lik, 3 tane 4’lük, 5 tane 3’lük, 1 tane 2’lik rapit oluşur. Parkurun diğer bir özelliği Erzincan-Erzurum kara ve demir yolunu takip etmesidir. Bu özellik dünyanın hiçbir yerinde yoktur.

Treaking-Dağcılık-Kayak ve Kampçılık: Erzincan coğrafyasının ve ikliminin mükemmelliği bu sporları yapmaya çok müsaittir. ”Erzincan Munzur Fırat Doğa Sporları Derneği“ “Erzincan Dağcılık Kayakçılık ve İhtisas Kulübü” (EDKİK) tecrübeli,  eğitimli dağcıları rehberleri ve kayakçıları ile bu sporları aktif olarak yapmaktadır. Yaylabaşı Ardıçlı Göl mevkii ormanlarında treaking ve kaya tırmanışı, Esence, Yedigöller, Refahiye Dumanlı ormanlarında treaking ve kampçılık, Sakaltutan Akbulut Kayak Tesisinde  kayak sporu yapılmaktadır.

Su Kayağı: Tercan Baraj Göletinde (Erzincan-Erzurum Karayolu 98 km.) 1998 yılında Türkiye Su  Kayağı Şampiyonası yapıldı. 1997 yılında Erzincan Munzur Fırat Doğa Sporları Derneğinin kurulması  ile su kayağı  etkinlikleri  başlamış oldu. 1998 yılında Erzincan Göyne Baraj Göletinde yapılan Türkiye Birinciliğinde Erzincan Munzur Fırat Doğa Sporları Derneği Türkiye Şampiyonu oldu.  Bu spor  Tercan Baraj Göletinde yapılmakta olup; parkur uzunlukları şöyledir:

 Çalmışla parkuru 1.200 m.,  Tuzla parkuru 3.750 m.,  Mertekli 1.550 m., Göyne 1.550 m., Kemaliye Keban Barajı parkur uzunluğu 2.500-3.000 m.’dır.

Yamaç Paraşütü: Termiklerin oldukça fazla olması coğrafi şartların mükemmelliği  bu spor için  Erzincan’ı birinci sıraya oturtmuştur. 1997 yılında başlayan bu spor  1998 de kurulan derneklerle daha hızlı bir gelişme kaydetmiştir. Yaylabaşı Munzur-Ata Doğa ve Hava Sporları  Derneği  yamaç paraşütü eğitim kursları açmış ve gayet başarılı olmuştur. Halen Yaylabaşı  Beldesinde yurt içi  ve yurt  dışından gelen sporcular hem eğitim almakta hem  de bu sporu yapmaktadırlar. Keşiş ve Munzur Dağları 3200-3500m bu sporun yapılmasına avantaj sağlar.

Buz Tırmanışı: Ocak, Şubat ve Mart ayının başlarında Girlevik Şelalesinin donması ile  burada bu spor yapılmaktadır.

Kano: Karasu nehri, kano yapmaya elverişli olup nehrin her kesiminde yapılabilir. Munzur-Fırat Doğa Sporları Derneği akarsu kanosu sporunu aktif olarak yapmaktadır. Zorlu apitler Erzincan-Erzurum yolu 55 km.’sinde araç ile takriben 20-25 dakikalık bir yolculuktan sonra ulaşılır. Beytahtı - İliç arası bu spor için çok uygun bir parkurdur.

Camel Trophy: Tierre Del Fuega’da yapılacak  olan Camel Trophy Türkiye seçmeleri  26 Mart 1998’de Erzincan’da  başladı ve dört gün sürdü. Türkiye’de bu etkinliğin en uygun yeri olarak  tespit edilen Erzincan, ulusal medyanın ilgisini çekmiştir.

Kürek: Erzincan Barajı ve Keban Barajı göllerinde kürek sporu yapılmaktadır.

Cirit: Geleneksel bir ata sporumuz olan cirit tescilli olarak ilk kez 1989 yılında başlamıştır. İki adet kulüp bulunmaktadır. Bunlar Erzincan Atlı İhtisas Kulübü  ve 13 Şubat İhtisas Kulübüdür, renkleri siyah-kırmızıdır. Kulüblerin kuruluş amacı; Erzincan ve çevresindeki at neslinin  ıslahı , binicilik ve geleneksel olarak milli günlerimizde gösteri yapmak yurt içi ve yurt dışı faaliyetlere katılmak ve sağlıklı nesiller yetiştirmektir.

Üç adet nizami ölçülerde kum ve toprak  karışımı tribünlü cirit sahası (50 kişilik)  mevcuttur. İki tanesi Terzibaba mevkiinde, (Erzincan-Çağlayan yolu üzeri 5 km.) bir adette şehir merkezinde Öğretmenevi üstü Geçit Belediyesi alt kısmında bulunmaktadır.

1996 yılında Doğu gurubu Şampiyonası yapılmış ve Erzincan Atlı  İhtisas Spor Kulübü birinci olmuştur. Her yıl ilimizin kurtuluşu 13 Şubat günü Erzurum ve Bayburt ilinden davet edilen  takımlarla ikili   müsabakalar tertip  edilerek cirit sporu canlı tutulmuştur.

1997-1998 yılında Ankara’da  yapılan yarışmalarda Erzincan Atlı İhtisas Spor  Kulübü üst  üste iki kez Türkiye ikincisi olmuştur. Ayrıca   kulüpler federasyon faaliyet programı içinde bulunan Ak-Yeniköy, Aydın, Ankara Türkiye Şampiyonası Trabzon, Davutlar,(Aydın), Ilgın(Konya), Yatağan(Denizli), Uşak,Selender (Manisa) Erzurum, Malatya, Bayburt, Söğüt(Bilecik) gibi illerde müsabakalar yapmış üstün başarılar elde etmişlerdir. 

Kayak Tesisleri: Akbulut kayak tesisleri Erzincan-Sivas E-80 Devlet Karayolu üzerinde ve Erzincan’a 42 km mesafede olup yolu tamamen asfalttır. Akbulut Kayak Tesislerinde Alp disiplininde kayak yapılmaktadır. Kayak oteli ve tesisleri E-80 karayoluna asfalt  yol ile bağlı olup , yollar yaz-kış tamamen açıktır. Otel 60 kişi kapasiteli, 100 kişilik yemek ve toplantı salonu, sporcu odaları, saunası ile her türlü konfora sahiptir. Kış ve dağ sporları ile yayla turizminde gerçek bir turizm merkezidir. Tesis bilhassa kış aylarında çalışmakta olup, kayak kiralaması ve kayak öğretimi yapılmaktadır. Tesisler 30.000 m² alan üzerine inşa edilmiştir. Üst istasyondan başlayan 5 adet pist mevcuttur. Dere içi pisti yüzde 50 meyilli 800 m’lik profesyoneller  için, su deposu pisti 1.000 m.’lik, köy yolu pisti 2.000 m.’lik, yamaç sırtı 1.200 m.’lik ve 1.800 m.’lik karşı sırt dediğimiz profesyonel –amatör  kayakçılara hitap eden pistler mevcuttur.

Teleski olarak Türkiye’nin en uzun liftlerindendir. Uzunluğu 1.026 m. alt istasyon rakımı 1.927 m. ve üst istasyon rakımı 2.155 m.’dir. Kot farkı 228 m.‘dır. Tesis 110 askı ve  110 kw ‘lık bir güçle çalışmaktadır. Aynı anda 110 kişi taşınmakta olup,  saatteki taşıma kapasitesi 1.200 kişidir. Mahallinde kiralamaya müsait 100 takım kayak ski bulunmaktadır. Valilik kupası, Kurtuluş kupası, okulların yarı yıl tatil dönemlerinde il spor merkezi kayak kursu ve il birinciliği yarışmaları yapılmaktadır

MERKEZ İLÇE

Fıratın kollarından Karasu, doğu-batı doğrultusunda uzanan demiryolu ile Sivas-Erzurum ve Trabzon-Sivas, Trabzon-Tunceli karayollarının kesiştiği kavşak noktasında kurulmuştur. Yukarı Fırat havzasının içerisinde 1185 metre yükseklikte 500Km² olan Erzincan ovasının ortasında bulunmaktadır.

İl merkezinin İstanbul'a uzaklığı 1100 Km Ankara'ya uzaklığı ise 690 Km dir.

Merkez İlçenin Nüfusu 170.858 kişi olup bunun 107. 175'i merkezde, 63.683'ü belde ve köylerde yaşamaktadır. Merkez ilçeye bağlı 14 belde, 65 köy ve 33 mezra bağlıdır.

İl nüfusu merkez ilçede yoğunlaşmıştır. Merkez ilçe yüz ölçümü 1756Km ² olup, Nüfus yoğunluğu 105 kişidir.

Ekonomik faaliyetlerden; tarım, sanayi, ticaret ve turizm ilçe merkezinde yoğunlaşmıştır.

ÇAYIRLI

1.    İLÇENİN GENEL OLARAK TANITILMASI  :

a)    Tarihi ve Coğrafi yapısı  :

İlçenin ilk yerleşime ne zaman açıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Erzincan ile birlikte zaman zaman çeşitli devletlerin egemenliğine girmiştir. Bir süre Timur’ un yönetiminde kalan bölge Timur’un çekilmesi ile Akkoyunlulara ve 1473’te Otlukbeli Savaşından sonra Osmanlı Devletine geçmiştir. 1916 yılında Rusların, onların çekilmesiyle Ermenilerin elinde kalan ilçe, 20 Şubat 1918 de yeniden Anavatan’ a katılmıştır. 1954 yılının Haziran Ayına kadar Mans adı ile Tercan İlçesine bağlı Bucak iken bu tarihte ilçe olmuştur. Mans adı Ermeni kökenli olduğundan değiştirilerek Çayırlı adı verilmiştir.

İlçe Erzincan ilinin Kuzeydoğusunda yer alır. Yüzölçümü 1480 Km2, Yüksekliği 1520 metredir. Doğusunda Tercan ve Aşkale ilçeleri, batısında Erzincan Merkez İlçesi, Kuzeyinde Bayburt İli ve Otlukbeli İlçesi, Güneyinden Erzincan Merkez ve Tercan İlçesi ile komşudur. Parçalı, engebeli, çıplak bir arazi yapısına sahiptir. Çevresinde Keşiş, (Esence), Sipikor ve Coşan dağları vardır. Balıklı Dorum ve Mans çayları ilçe hududunu çizen Karasu ırmağına dökülür. Çok geniş olamamakla birlikte sulu tarım yapılır. Ovalar ve geniş mer’a  ve yaylaları vardır. Kışları çok soğuk ve uzun geçer, Yaz mevsimi kısadır.

b)    Nüfus Durumu :     

İlçenin genel nüfusunun 1997 yılı genel nüfus sayımına göre arttığı görülmektedir. 1990 yılında ilçeden batı il ve ilçelere büyük çapta göç olmuştur. 2000’li yıllarda ise az da olsa aşağıdaki grafikten de anlaşılacağı gibi ilçeye geri dönüş vardır. 1990 yılı genel nüfus sayımına göre, ilçe merkezinin nüfusu 7.076, köylerinin ise 14.670 ve köyleri ile birlikte toplam nüfusu 21.746 iken, 1997 yılı genel nüfus sayımında ilçe merkezinin nüfusu 3.940, köylerinin ise 8.499 ve köyleri ile birlikte toplam nüfusu 12.439 olmuş; 2000 yılı genel nüfus sayımı sonuçlarına göre ise merkez ilçe nüfusu 6.547 köylerinin nüfusu 11.854 ve köyleri ile birlikte toplam nüfusu 18.401 olarak tespit edilmiştir.

Nüfusunun tamamı genelde çiftçilik ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. İlçe merkezinde küçük çapta marangozculuk, demircilik ve oto tamirciliği ile uğraşan sanat erbabı bulunmaktadır. İlçe nüfusunun 6 yaştan yukarı olanının % 90’ı okur-yazar durumdadır. 2000 yılı sayımına göre, 18.401 kişiden oluşan nüfusun 8.648’i erkek, 9753’u kadındır. Nüfusun çoğunluğunun ana dili Türkçe’dir. Bir kısım köylerde Türkçe, Farsça ve Kürtçe dillerinin karması olan Zaza’ ca konuşulur.

c)   İdari Durum:

İlçe merkezi Atatürk, Barbaros ve Fatih Mahallesi olmak üzere üç mahalleden oluşmaktadır. 37 köyün bağlı olduğu Merkez bucağı ve ayrıca 17 köyü bulunan Yaylakent Bucağı olmak üzere 54 idari birimden oluşur.

İlçemiz Eskiden Mans Mahallesi adı ile tek mahalleye sahipken1987 yılında  ilçe merkezi üç mahalle bölünerek bunlardan,

Atatürk Mahallesi, İlçenin içerisinden geçen Mans Çayının kuzeyi ile Cumhuriyet caddesi diye adlandırılan caddenin doğu kısmında kalan bölümdür. İlçe merkezinin 3/2 sini teşkil eder. Mahallede 1 adet banka, Pancar Bölge Şefliği, İlçe Devlet Hastanesi, İlçe Tarım Müdürlüğü, Emniyet Amirliği, İlçe Jandarma Komutanlığı ve Tarım Kredi Kooperatifi, Çayırlı Lisesi, Ziya Gökalp İlköğretim okulu, Tedaş İşletme Başmühendisliği ve bir adet de cami vardır. İlçemizde meydana gelen 1992 depremi sonrasında mahalleye 94 adet deprem konutu yapılmıştır.

Barbaros Mahallesi, İlçenin içerisinden geçen Mans Çayının güneyinde kalan bölümü teşkil eder. Bu mahalle eski yerleşim yeridir. Mahallede Müftülük binası ile bir adet camii vardır.

Fatih Mahallesi, İlçenin içerisinden geçen Mans çayının kuzeyi ile Cumhuriyet Caddesi diye adlandırılan caddenin batı kısmında kalan bölümdür. Mahallede Hükümet Konağı, Ziraat Bankası, Belediye Hizmet Binası, 29 Ekim İlköğretim Okulu ve Sağlık Meslek Lisesi ve bir adet de cami vardır.

            Köylerimiz: İlçeye bağlı 54 adet köy bulunmaktadır.  Bu köylerimizden; bir tanesi terör ve bir tanesi de ekonomik nedenlerden olmak üzere iki tanesi boşalmış durumdadır. 12 köyümüze bağlı toplam 19 adet mezramız vardır. İlçeye bağlı köylerin çoğu belli güzergahlar üzerinde derli toplu oluşu, hizmetlerin yürütülmesinde ve ulaşımında kolaylıklar sağlanmaktadır.

Elektriksiz, susuz ya da telefonsuz köy yoktur. Köylerimizin % 40’nın yolu asfalttır. Geriye kalan yollar ise stabilizedir. Toprak köy yolumuz yoktur. Köylerimizde içme suyu sıkıntısı yoktur. Köylerimizden Yaylakent Köyünde 1 Jandarma Karakolu mevcuttur.

Kamu Kurum ve Kuruluşlar :

i-Kaymakamlık: İlçe Kaymakamlığı 1954 yılının Haziran  ayından itibaren Kaymakamın fiilen görevine başlamasından itibaren faaliyete geçmiştir. 1992 yılı depreminde orta hasar gören ilçe Hükümet Konağının yıkılıp yeniden yapılmasına karar verilmesiyle Hükümet Konağı boşaltılmış ve 4 yıl süre ile İlçe Devlet Hastanesinin üst katında hizmet vermiş, daha sonra mülkiyeti Sağlık Bakanlığına ait olan binada, Kaymakamlık, Nüfus Müdürlüğü, Özel İdare Müdürlüğü, Malmüdürlüğü, İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ,Tapu Sicil Müdürlüğü, Sivil Savunma Memurluğu, Sosyal Yardımlaşma Vakfı ve İlçe Halk Kütüphanesi olarak hizmet vermeye başlamıştır. Halen Kaymakamlık bünyesinde 1 adet Yazı İşleri Müdürü, koruma olarak 1 adet Polis Memuru, Tarım İlçe Müdürlüğünden geçici olarak görevlendirilen 1 adet makam şoförü görev yapmaktadır. Köylere Hizmet Götürme Birliğine ait 2000 Model Opel marka otomobil makam otosu olarak kullanılmaktadır. 1985 model binek tipi Renault–12 marka eski makam otosu ise, SYDV ve Kaymakamlığın diğer işlerinde kullanılmaktadır. Birliğe ait 1 Adet JCP marka Kepçe, 1 Adet Fatih Marka Kamyon ve 1 Adet de TATA marka Pikap bulunmaktadır. Kaymakamlığın 1 VHKİ, 1 Makam Şoförü ve 1 Hizmetli kadrosu boştur.

ii- İlçe Jandarma Komutanlığı: İlçe Jandarma Komutanlığı 1 Merkez, 1 Bucak Karakol olarak 2 Karakolda 1 Subay 6 Astsubay, 5 Uzman Çavuş 1 Çavuş, 10 Onbaşı ve 60 er mevcudu ile görev yapmaktadır. 4 Pikap ve 1 minibüs ile hizmet vermektedir. İlçe Jandarma Komutanlığında 83 adet G3 Piyade Tüfeği, 57 adet İngiliz Bekçi Tüfeği, 10 adet tabanca ve köylerdeki köy korucularında 193 adet Kaleşnikov mevcuttur.

Jandarma hizmet binası ve 2 Adet Lojman 1983 yılında hizmete girmiş durumdadır

ii- İlçe Emniyet Amirliği : İlçede 1975 yılında kurulan Polis Teşkilatı Hükümet Binasında görev yapmakta iken 1988 yılında Emniyet Amirliğine ait 16 lojmanlı hizmet binasının yapılmasıyla bu binaya taşınmıştır. Hizmetler; 1 Komiser, 19 Polis memuru  ve 4 Çarşı ve Mahalle Bekçisi ile yürütülmektedir.

İlçe Emniyet Amirliğinde 24 Adet Tabanca, 1 Adet MP-5 Otomatik Silah mevcut olup ihtiyaca yetmektedir.

İlçe Emniyet Amirliğine Tahsis edilmiş 2 Adet Renault Marka araç vardır.

iv- Belediye Başkanlığı: İlçe Belediyesi 1954 yılı Haziran ayından beri fiilen hizmet vermeye başlamıştır. Belediyede 1 hesap işleri müdürü, 1 yazı işleri müdürü, 2 memur, 3 zabıta memuru, 3 tahsildar, 1 şoför, 2 su hizmetlisi, 2 temizlik işçisi ve 10 geçici işçi olmak üzere toplam 25 personel görev yapmaktadır. Belediye kendisine ait 3 katlı binada hizmet vermektedir.

 v- Adli Teşkilat :  İlçemiz Adliyesinde; 2 Cumhuriyet Savcısı, 3 Hakim, 1

1Yazı İşleri Müdürü, 1 Seçim Müdürü, 3 Zabit Katibi, 1 Mübaşir ve 2 hizmetli toplam 13 personel görev yapmaktadır. Adli teşkilat belediye binasının 2. katında hizmet vermektedir. Adli teşkilata ait 6 dairelik lojman bulunup hizmet aracı yoktur.

vi- İlçe Nüfus Müdürlüğü : İlçemiz İlçe Nüfus Müdürlüğünde 1 Müdür  4 Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni görev yapmaktadır. 1 Hizmetli kadrosu boştur. Türkiye genelinde olduğu gibi bilgisayarla çalışma sistemine 1998 yılı içerisinde başlamıştır. Hata düzeltme işlemleri devam etmektedir.

vii- Özel İdare Müdürlüğü:  İlçemiz Özel İdare Müdürlüğü Hükümet Konağının 3. katında Milli Eğitim Müdürlüğüne tahsis edilmiş olan bölüme ait bir adet odada  1 Müdür ve 1 işçi ile hizmet vermektedir.

vii- İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü: Milli Eğitim Müdürlüğü 1 Müdür, 1 Şube Müdürü, 1 Memur, 1 geçici memur ve 1 hizmetli ile, Hükümet Konağının üst katında bulunan 6 adet odada hizmet vermektedir. İlçedeki eğitim öğretim hizmetleri,1 Lise ve 15 İlköğretim okulunda  hizmet vermektedir.

viii- Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü : İlçemiz Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü, Sağlık Meslek Lisesine tahsis edilen bir binada hizmet vermektedir. Hizmet binası içerisinde 1 Müdür ve bir de idare odası mevcuttur. Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü,açtığı okuma-yazma,biçki,dikiş ve trikotaj gibi kurslarla  vatandaşlarımıza hizmet vermektedir.

ix- Malmüdürlüğü : İlçemiz Malmüdürlüğü Hükümet konağının üst katında 6 adet odada, 1 Malmüdürü vekili, 1 Gelir Şefi, 1 Veznedar, 2 Muhasebe Memuru, 1 Milli Emlak Memuru ve 3 adet Gelir memuru olmak üzere toplam 9 personel ile hizmet vermektedir. Personel mevcudu yetersizdir.Malmüdürlüğünün Bilgisayar ve makine teçhizatı iyidir. Malmüdürlüğünün  mevcut olan hizmet otosu çalışmaz durumdadır.

x- Tapu Sicil Müdürlüğü : Müdürlük Hükümet konağının alt katında, 1 Tapu Sicil Müdürü hizmet vermektedir. Müdürlüğün Bilgisayar ve makine teçhizatı ile mobilyası yeterlidir.

xi- Sağlık Grup Başkanlığı : Sağlık hizmetlerinin sosyalleştirildiği ilçemizde; bir Devlet Hastanesi, 1 tanesi ilçe merkezinde, 1 tanesi Yaylakent Köyünde ve 1 tanesi de Çaykent Köyünde olmak üzere 3 Sağlık Ocağı ve 7 Sağlık evi vardır. Mevcut 3 Sağlık ocağında da Doktor mevcut değildir. İlçe halkı modern olmayan tedavi yöntemlerine itibar etmemektedir. İlçe Sağlık Grup Başkanlığı bünyesi personel yeterlidir. 

xii- İlçe Tarım Müdürlüğü : İlçe Tarım Müdürlüğü mülkiyeti kendisine ait olan hizmet binasında; 1 Müdür , 1 Veteriner, 3 Ziraat Teknisyeni, 2 Veteriner Sağlık Teknisyeni ve 5 adet işçi ile görev yapmaktadır. İlçe Tarım Müdürlüğünde 1 adet Toyota marka binek oto ile 1 adet de Toyota pikap bulunmaktadır. Müdürlüğe ait bir adet lojman vardır. Hizmet binası ve lojman sobalıdır. Kalorifer yaptırılması gereklidir.

xiii- İlçe Müftülüğü : Müftülük, kendisine ait üç katlı hizmet binasının 2.katında, 1 Müftü ve 1 adet de memur ile görev yapmaktadır. Merkezde 3 adet ve köylerimizde toplam 14 adet camii vardır. Merkez ve köylerimizde toplam .12..adet İmam-hatip ve 2 müezzin görev yapmaktadır Müftülüğe ait hizmet otosu yoktur. İmamı bulunmayan camilere atama yapılması gerekmektedir.

xiv- Posta İşletme Müdürlüğü : Erzincan Posta İşletme Başmüdürlüğüne bağlı olarak faaliyet gösteren müdürlüğün, kendisine ait binası ve 2 adet lojmanı mevcuttur. Kurumda 1 Müdür, 1 Veznedar, 2 memur ve 2 Dağıtıcı olmak üzere toplam 6 personel görev yapmaktadır.

xv- Türk Telekom Bakım Şefliği :  İlçe Türk Telekom Şefliği, Hizmet Binası olarak Posta İşletme Müdürlüğünün binasındaki bir bölümde ; 1 Teknik Uzman, 2 Teknisyen ve 3 işçi olmak üzere 6 personel ile görev yapmaktadır. İlçe Telekom Bakım Şefliğine bağlı olarak 1 Şube ile 2 Acente ilçenin ve köylerin telefon ihtiyacını karşılamaktadır.  Telefon santralı şehirler ve milletler arası görüşmelere açıktır. Tam otomatik ve 3000 abonelik santrali mevcuttur.

xvi- Pancar Bölge Şefliği : Bölge Şefliği, ilçede bulunan kendi binası ve 2 adet lojmanı ile hizmet vermektedir.Şefliğe ait ambar, hangar, oto garajı gibi tesisler mevcuttur. Kampanya dönemlerinde pancarın tesellüm edildiği, 1’i ilçe merkezinde, 1’i Balıklı Köyünde ve 1 tanesi de Yeşilyaka Köyü Hudutları içerisindeki Zige mevkiinde olmak üzere 3 adet alım merkezi mevcuttur. Alım merkezlerinin 3’ünde de kantar mevcut olup ilçe merkezindeki alım merkezinde ise 1 adet pancar boşaltma makinesi mevcuttur. Kampanya dönemlerinde bu 3 alım merkezinde toplam 80.000 bin ton ile 100.000 ton alasında pancar alımı yapılmaktadır. Alımı yapılan pancarlar Erzurum Şeker Fabrikasına sevk edilmektedir.

xvii- Sosyal Yardımlaşma Vakfı : İlçe Sosyal Yardımlaşma Vakfı, ilçe genelinde yardıma muhtaç vatandaşların yardımına koşmakta ve geliri nispetinde yaraları sarmaya çalışmaktadır. Vakfın kendisine ait binası bulunmamaktadır. Hükümet Konağı içerisinde Kaymakamlık birimlerine ait bir odada hizmet vermektedir. Vakıfta 1 Sekreter ve 1 adet de işçi olmak üzere toplam 2 personel görev yapmaktadır.

xviii- Tarım Kredi Kooperatifi : Kooperatifte 1 Müdür ve 1 Hizmetli olmak üzere toplam 2 personel görev yapmaktadır. Kooperatifin kendisine ait 4 katlı hizmet binası mevcut olup binanın alt katı hizmet binası ve diğer üç katı ise lojman olarak kullanılmaktadır. Bir de kooperatife ait bir adet 1000 ton kapasiteli  deposu mevcuttur. Kooperatifçe çiftçilerin çeşitli ihtiyaçlarını orta ve uzun vadeli şekilde karşılanmaktadır.

  xix- Sivil Savunma Memurluğu : İlçe Sivil Savunma Memurluğu Hükümet konağında Kaymakamlığa ait ayrılan 1 odada hizmet vermektedir. Boş bulunan Sivil Savunma Memurluğuna atama yapılması gerekmektedir.

f) Ekonomik Durum :

Tarım sektörü, Çayırlı ilçesinin en önemli sektörüdür. İlçe merkezi ve köylerinde hemen hemen her ailenin az-çok tarım toprağı ve geliri bulunmaktadır. Toprak büyüklükleri ortalama 400 dönüm kadardır. Tarımsal üretimde genel olarak aile emeği bulunmaktadır.

İlçede en fazla Şeker pancarı,buğday,arpa ve fasulye ekimi yapılmaktadır.Çiftçilerin buğday ve arpasını,ilçede Toprak Mahsulleri Ofisi bulunmadığından Tercan ilçesine bağlı Mercan TMO almaktadır.

İlçede önemli potansiyele sahip olan şeker pancarı ise pancar Bölge şefliği faaliyet göstermektedir.2004 yılında 18.801 dekar pancar ekimi yapılmıştır.

İlçemizde başka önemli bir potansiyeli olan fasulye ise serbest piyasada faaliyet göstermektedir.Fasulye ile ilgili bir Kooperatif kurulması gereklidir.2004 yılında 16.000 dekar fasulye ekimi yapılmıştır.

Çiftçilerin desteklemek amacıyla biri merkezde diğerleri ise Yaylakent ve Çaykent köylerinde olmak üzere 3 adet Tarım Kredi Kooperatifi mevcuttur.İlçe merkezinde Esnaf Kefalet Kooperatifi,Esnaf ve Sanatkarlar Odası  bulunmaktadır.

İlçemizde 2004 yılında tarım arazilerinin kullanılış şekli aşağıda gösterildiği şekilde olmuştur.

İlçede en fazla Şeker pancarı, buğday, arpa ve fasulye ekimi yapılmaktadır. Çiftçilerin buğday ve arpasını, ilçede Toprak Mahsulleri Ofisi bulunmadığından, Tercan ilçesine bağlı Mercan TMO almaktadır.

İlçede önemli potansiyele sahip olan şeker pancarı ise Pancar Bölge Şefliği faaliyet göstermektedir. 2004 yılında .18.056.hektar pancar ekimi yapılmıştır.  

İlçemizde başka önemli bir potansiyeli olan fasulye ise Serbest piyasada faaliyet göstermektedir. Fasulye ile ilgili bir Kooperatif kurulması gereklidir. Çiftçileri desteklemek amacıyla biri merkezde diğerleri ise Yaylakent ve Çaykent köylerinde olmak üzere 3 adet Tarım Kredi Kooperatifi mevcuttur. İlçe merkezinde Esnaf Kefalet Kooperatifi, Esnaf ve Sanatkarlar Odası bulunmaktadır.

Yaklaşık olarak 37.761 hektar merası bulunan ilçemizde, büyük ve küçük baş hayvancılık önemli düzeyde yapılmaktadır.

İlçemizde gelir vergisi mükellefi sayısı.328 kurumlar vergisi mükellef sayısı 16,B.U.T.K. mükellef sayısı 150,KDV mükellefi sayısı 344. ve stopaj mükellefi sayısı210.dır.

g) Ulaştırma ve Altyapı durumu :

Çayırlı ilçesinin 54 köyü mevcut olup bu köylerden 2 tanesi tamamen boşalmıştır. Mevcut olan köylerimizin tamamında elektrik ve otomatik telefon mevcuttur.

İlçeye bağlı bütün köylerin içme suları mevcut olup bazı köylerimizde şebeke mevcuttur. Bazı köylerimizde ise Kanalizasyon mevcut olup 2001 yılında ise 6 köyümüzde kanalizasyon yapımı çalışmalarına başlanılmıştır. İlçe merkezine içme suyu 15 Kilometre uzaklıktaki Morbet dağı eteklerinden gelmektedir. İçme suyu yeterli olup ufak çapta arızalar haricinde kesinti olmamaktadır.

İlçemize bağlı köylerin dağınık oluşuna rağmen ulaşımda bir sıkıntı yaşanmamaktadır. Kış mevsiminin ağır geçtiği ilçemizde köy yollarımız yılın 12 ayı ulaşıma açıktır. Köylerimizin aynı güzergahlar üzerinde olması nedeniyle yollarının yaklaşık %40’ı asfalt yoldur. 31 Kilometresi Köy Hizmetleri İl Müdürlüğünce ve 45 Kilometresi ise Karayolları Bölge Müdürlüğünce yapılmış olan toplam 76 km. asfalt yolumuz vardır. Asfalt olan köy yollarımızda ufak tefek yamalar mevcut olmasına rağmen ulaşım rahatlıkla sağlanmaktadır.

II- MAHALLİ İDARELERİN DURUMU :

a)     Belediyenin Durumu :

İlçe Belediyesi 1954 yılı Haziran ayından beri fiilen hizmet vermeye başlamıştır. Belediyede 1 hesap işleri müdürü, 1 yazı işleri müdürü, 2 memur, 3 zabıta memuru, 3 tahsildar, 1 şoför, 2 su hizmetlisi, 2 temizlik işçisi ve 10 geçici işçi olmak üzere toplam 25 personel görev yapmaktadır. Belediye kendisine ait 3 katlı binada hizmet vermektedir.

b)     Köyler

İlçemize bağlı 54 köy mevcut olup elektriği, telefonu, yolu ve içme suyu olmayan köyü mevcut değildir. Kış mevsiminin ağır geçtiği ilçemizde köy yollarımız yılın 12 ayı ulaşıma açıktır. Köy yollarımızın aynı güzergah üzerinde olması nedeniyle % 40 ı asfalt yoldur. 31 Kilometresi Köy Hizmetleri İl Müdürlüğünce ve 45 Kilometresi ise Karayolları Bölge Müdürlüğünce yapılmış olup toplam 76 Kilometre Asfalt yolumuz vardır. Köylere ulaşımda herhangi bir zorluk bulunmamaktadır.

III- ASAYIŞ VE GÜVENLİK DURMU :

a) Genel Durum :

İlçe halkı devlet yönetimine karşı saygılıdır. Bölücü ve ayırıcı fikirler tek tük son yıllarda yörede görülmüş olmakla beraber halk genelde Devlete ve yönetime karşı saygılı ve bağlı bulunmaktadır.

b) İlçe Jandarma Komutanlığı :

İlçe Jandarma Komutanlığı 1 Merkez, 1 Bucak Karakol olarak 2 Karakolda  görev yapmaktadır.

Jandarma hizmet binası ve 2 Adet Lojman 1983 yılında hizmete girmiş durumdadır.

c- İlçe Emniyet Amirliği :

İlçede 1975 yılında kurulan Polis Teşkilatı Hükümet Binasında görev yapmakta iken 1988 yılında Emniyet Amirliğine ait 16 lojmanlı hizmet binasının yapılmasıyla bu binaya taşınmıştır.

4. İLÇENİN ÖNEMLİ İHTİYAÇ VE SORUNLARI:

1) İlçe merkezi ve Köylerinden dışarıya büyük oranda göç mevcuttur. Bunu önlemek için istihdam sağlayıcı yatırımlar desteklenmelidir.

2) Göç olayı sebebiyle köylerdeki ilkokullar kapanmaktadır. Bu durum bu köylerdeki öğrencilerin eğitim ve öğretimlerini aksatmaktadır. Bu durumun ortadan kaldırılması için ilçe merkezine yatılı bölge okulu veya Pansiyonlu İlköğretim Okulu yapılmalıdır.

3) Lise çağındaki fakir köy öğrencileri ilçe merkezine gelemedikleri için büyük oranda okuyamamaktadırlar. Orta Öğretimin gelişmesi için nitelik ve nicelik bakımından geliştirilmesi için Lise Pansiyon binası yapılmalıdır.

4) Çayırlı Barajının etüt çalışmaları tamamlanarak İhalesi yapılmıştır. İlçedeki göç olayını önemli ölçüde durduracak bu barajın inşasına bir an önce başlanılmalıdır.

5) İlçemizi Başköy üzerinden Erzincan İl Merkezine bağlayan yolun Yaylakent Bucağından itibaren olan kısmının asfaltlanarak hizmete sokulmalı, ayrıca ilçemizde çetin geçen kış şartları sebebiyle Karayolu ağının açık tutulması için ilçemize bir Karayolu Bakımevinin kurulmalıdır.

6. İlçemiz Balıklı ve Cennet pınar köyleri arasındaki Neftlik mevkiinde bulunan ve geçmiş yıllarda sondaj çalışmaları yapılan petrol aramalarına yeniden başlanılmalıdır.

            7- İçme suyu ve kanalizasyon şebekesi mevcut olmayan köylerin bu sorunları giderilmelidir.

            8. Vatandaşların Göçer sürü sahiplerinden yoğun şikayetleri bulunmaktadır. Mer’a tahdit ve tespit çalışmalarına bir an önce başlanılmalı ve en kısa zamanda bitirilmelidir. Ayrıca, ihtiyaç fazlası olan mer’aların sınırları belirlenmeli, mümkünse etraf            ı çevrilmelidir.

            10. İlçemizde Potansiyeli bulunan; krom, linyit, mangenez,manyezit gibi doğal kaynakları ülke ekonomisine kazandıracak araştırmalar ve projeler yapılmalıdır.

            12. İlçemiz Tarımını ağırlıklı olarak ayakta tutan fasulyenin daha da teşvik edindirilmesi amacıyla ilçemize bir adet fasulye eleme ve paketleme ünitesinin kurulmasının teşvik edilmesi sağlanmalıdır

İLİÇ

İl merkezine 116 km. uzaklıkta, 1397 km2 yüzölçümü olan ilçenin 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre nüfusu 7.691'dir. Nüfusun 2361'i İlçe merkezinde 5330'u köylerde yaşamaktadır.İlçeye 58 köy ve 23 mezra bağlıdır. Kuruçay adıyla Kemaliye ilçesine bağlı bucak merkezi iken, 1938 yılında demiryolunun İliç'ten geçmesi üzerine Kuruçay kaza merkezi İliç'e taşınarak ilçe yapılmıştır. İliç'in köylerinde çok sayıda tarihi yapı kalıntıları bulunmaktadır.

Refahiye-İliç-Kemaliye hattı ilk çağ ulaşım sisteminin bir parçasıdır. Altıntaş köyünde Romalılara ve daha sonraki dönemlere ait çok sayıda kalıntılar bulunmaktadır. Demir, barit, krom ve asbest bilenen maden rezervleridir.

İlçe ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. İlçede 75.000 adet koyun ve 10.000 adet kıl keçisi olmak üzere toplam 85.000 adet küçükbaş hayvan bulunmaktadır. Koyun sayısı açısından ülkenin önde gelen ilçelerindendir.

İlçedeki hayvan mevcuduna bağlı olarak süt potansiyeli yüksektir. Sütün Erzincan tulum peyniri olarak ünlenen peynir iç piyasada pazarlanmaktadır. Laktasyon döneminde bir kıl keçisinden 90 kg., bir yerli koyundan 80 kg. süt elde edilmektedir. Küçükbaş hayvancılık yerli ırklara dayandığından et verimi, süt verimine oranla biraz daha düşüktür. Et verimi koyunlarda karkas ağırlığı 26 kg., kuzuda 12 kg. ve kıl keçisinde 25 kg.dır. Yılda ortalama 1.260.000 kg. tulum peyniri ve 100.750 kg. salamura peyniri üretilmektedir.

İlçenin ilk yerleşim tarihi bilinmemektedir. Ancak, Erzincan'ın diğer ilçeleriyle aynı tarihi evreleri yaşamış olduğu sanılmaktadır.

Kuruçay adıyla, Kemaliye ilçesine bağlı bir bucak merkezi iken, 1938 yılında demiryolunun İliç'ten geçmesi üzerine, Kuruçay kaza merkezi İliç'e taşınarak İİiç ilçe yapılmıştır.

Ali Cevad, 19. yüzyıl İliç şehrine ilişkin şu bilgileri vermektedir:"Erzurum Vilayeti'nin Erzincan Sancağı'na bağlı ilçe merkezi bir kasabadır. Toprağı çok verimli olduğu için, her çeşit tarım ürünü yetişir. Küçük sanayi alanında, kaba dokumalar, bürümcük benzeri yünden ince şayaklar dokunur. Ayrıca, kapı perdesi ve döşemesi olarak kullanılan bir tür keçe de dokunur."

İliç'in köylerinde çok sayıda höyük ve tarihi yapı kalıntıları bulunmaktadır. Bunların çoğunda bilimsel kazı ve araştırmalar yapılmamıştır. Refahiye-İliç-Kemaliye hattı ilk çağ ulaşım sisteminin bir parçasıdır. Altıntaş köyünde, Romalılara ve daha sonraki dönemlere ait olan çok sayıda kalıntılar bulunmaktadır.

KEMAH

1- İLÇENİN GENEL OLARAK TANITILMASI:

a) Tarihi ve Coğrafi Yapısı :

Eski adı Gamakha olan Kemah; Doğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Fırat Bölümünde kendi adını taşıyan bir boğazın güneybatısında  yer alan engebeli bir arazide denizden 1053 metre yükseklikte kurulmuş olup, 2354 Km2. dir.

Doğal yapısı gereği savunmaya çok elverişli olduğundan, eski insanlar tarafından ünlü Kemah Kalesi yapılmıştır. Kimler tarafından ve hangi tarihte yapıldığı kesin olarak bilinmemekle beraber, Milattan Önce 205 yıllarında Arzak Kralları tarafından yapıldığı tahmin edilmektedir. Kemah Kalesi Ortaçağda Sasanilerle Doğu Roma İmparatorluğu arasında çekime konusu olmuştur Milattan sonra 638 yıllarında Halife Ömer’in Kumandanlarından İlyas Bin Camn’ın kuvvetleri daha sonra da Halife Ömer’in orduları Bizanslıları buradan çıkararak geçici olarak kaleye sahip olmuşlardır. Müslümanlarda bu bölgeden Hazar Türkleri ve Gürcüler tarafından çıkarılmıştır. Kemah Kalesi 678-679 yıllarında Abbasilerin eline geçmiştir. Bundan sonra Kemah Abbasilerle Bizanslılar arasında elden ele geçmiş, 750-751 yıllarında Bizanslıların hakimiyetine girmiştir. 1071 Malazgirt Savaşından sonra Anadolu kapıları Türklere açılınca Alparslan’ın Kumandanlarından Mengücek tarafından Kemah Türklerin eline geçmiştir. Burada Mengücek Beyliği kalmıştır. İkiyüz yıl ömürlü olan Mengücek Beyliği 1228 yılında Kemah’ı Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat’a bırakmak zorunda kalmıştır. 1230 yılında İlhanlılar Kemah’ı Selçuklulardan alarak 14. yüzyıla kadar Kemah’a hakim olmuşlardır. 14. yüzyılın ilk yarısında İlhanlılar’ın zayıf düşmesinden Osmanlı egemenliğinin 16. yüzyılın başlarında kesin olarak yerleşmesine kadar Kemah sık sık el değiştirmiştir. 14. yüzyıl sonlarında Osmanlı Devleti doğuya doğru genişlemeye başlayınca Kemah Burak Oğullarından Mutahharten’in elinde bulunuyordu. 1401 yılında sınırlarını genişleten Yıldırım Beyazit Mutahharten’in Timurdan ayrılarak kendisine bağlanmasını istemiş, fakat bu teklif kabul edilmemiştir.Daha sonra Yıldırım Beyazit Erzincan Beyliğini almış, Mutahharten de teslim olmuştur. Fakat Beylik doğrudan doğruya Osmanlı ülkesine katılmayarak Osmanlı egemenliğini kabul eden Mutahharten Bey yerinde bırakılmış, fakat askeri önemi büyük olan Kemah Kalesi Yıldırım Beyazıt tarafından alınmıştır. Timur Yıldırım Beyazıt üzerine sefere giderken Kemah Kalesini alarak Erzincan Beyine vermiştir. Timur’un Orta Asya Seferinden sonra Kemah Akkoyunluların eline geçmiştir. 1473 yılında Otlukbeli Savaşında Uzun Hasan’ın Yavuz Sultan Selim’e yenilmesi üzerine Kemah Kalesi bir müddet yerli elebaşların elinde kalmıştır. 16. Yüzyılın ilk yarısında Safavilerin eline geçmiştir.19 Mayıs 1515 Cumartesi günü Yavuz Sultan Selim’in Kemah Kalesini fethetmesiyle Kemah Osmanlı Topraklarına katılmıştır. bundan sonra bir daha Türk hakimiyetinden çıkmamıştır.

Ünlü Türk Gezgini Evliya Çelebi 17. yüzyılda yazdığı Seyahatnamesinde Kemah Kalesine önemli bir yer vermiş ve kalenin sağlamlığını dile getirmiştir.

Birinci Dünya Savaşında Ruslar Kemah Boğazına kadar gelmişlerse de bu boğazı geçemeyerek Erzincan’a çekilmek zorunda kalmışlardır. Böylece Kemah Birinci Dünya Savaşında Ruslara karşı savunma hattı olmuştur.

Kemah’ın Kuzeyinde Refahiye, Güneyinde Ovacık, Batısında İliç İlçeleri, Doğusunda ise Erzincan İli ile çevrilidir. İlçenin güneyinde çok sarp ve yalçın kayalardan meydana gelen Munzur Dağları uzanır. Kuzeybatısında Karadağ, Çölen Dağı ve Vank Dağları vardır. Kemah’da coğrafi yapının en belirgin özelliği arazinin engebeli olmasıdır. Geniş ve düz arazi yok denecek kadar azdır. İlçenin en önemli akarsuyu Fırat nehrinin bir kolu olan ve İlçe Merkezinden geçen Karasudur. Bundan başka Karasu’ya karışan bir çok çay varsa da bunların büyük bir kısmının Eylül ayından sonra suları kesilmektedir.

Kemah İlçesinde Kara iklimi hakim sürmektedir. Yazları kurak ve sıcak, kışları ise soğuk ve yağışlıdır. Yıllık ortalama yağış miktarı 11,6 cm. , yıllık ortalama sıcaklık ise 12,3 derecedir. İlçenin tabii bitki örtüsü steptir. İlkbaharda yeşerip yazın sıcakların etkisiyle kuruyan otsu bitkilerdir. Çevredeki dağlar genellikle çıplak ve ağaçsızdır, yer yer meşelikler mevcut olup, İlçenin Refahiye sınırı yakınında bir miktar orman vardır. Çay kenarlarında yer yer kavak ve söğüt ağaçları vardır.

 b) Nüfus Durumu:

 İlçe nüfusunda geçen yıllara göre düşüş olduğu görülmüştür. Bu düşüş ekonomik sıkıntıların yarattığı göç yüzünden halen devam etmektedir.

1990 yılı Nüfus Sayımına göre 3535 olan Şehir nüfusu 2000 yılında 2862’e düşmüştür,  köyler ise 1990 yılında 10047  iken, 2000 yılında 6442’e düşmüştür.  2000 yılı nüfus sayımına göre ilçe toplam nüfusu 9304 olup,  kayıtlı nüfusun % 85’i İlçe dışında, % 15’ı ise İlçe ve köylerde bulunmaktadır. Merkez nüfusunun büyük bir çoğunluğu ticaretle uğraşmakta, köylerimiz nüfusunun tamamı tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır.

c) İdari Durumu:

İlçe Merkezi Karasu ırmağı kenarında kurulmuş olup, etrafı dağlarla çevrilidir. Merkeze bağlı 10 mahalle vardır. Mahalleler dağınık bir alana yerleşmişlerdir. İlçe Köyleri ise İlçeden geçen Karasu ırmağı etrafında ve Munzur dağları eteğinde dağınık bir şekilde bulunmaktadır. İlçenin Merkez Bucağı dahil 5 Bucağı vardır. Merkeze bağlı 18 köy, Alpköy Bucağına bağlı 21 köy, Doğanbeyli Bucağına bağlı 16 köy, Bozoğlak Bucağına bağlı 9 köy ve Oğuz Bucağına bağlı 8 köy olup, toplam 73 köyü vardır.

İlçeye en uzak köy 58 Km. mesafededir. Köyler ortalama 25 haneli ve 88 nüfusludur. Nüfusu 500’ ün üzerinde sadece Mermerli Köyü bulunmaktadır.

İlçenin Merkeze bağlı 2, Doğanbeyli Bucağına bağlı 4, Bozoğlak Bucağına bağlı 8, Alp Bucağına bağlı 7, Oğuz Bucağına bağlı 3 mezra olmak üzere toplam 24 mezrası olup, İlçemiz içerisinde oba yoktur. Mezraların genelinde ikamet eden yoktur.

 d) Sosyal Durumu:

İlçenin evleri genel olarak ahşap olup, halen üzeri toprak olan binalar mevcuttur. Son 15-20 yıldan beri  betonarme evlerin yapılmasına başlanılmıştır. Aydınlık odaları ve geniş holleri bulunan evlerin çoğu bahçeli olup, soba ile ısıtılmaktadır. Kamu lojmanları dışında kaloriferli bina yoktur.

İlçede Sosyal yaşantı kısıtlı olup, halkın ihtiyacını karşılayacak Sinema, Tiyatro, ve benzeri yerler yoktur. 1997 yılında çok amaçlı bir Spor Salonu Cevdet Kolak Vakfı tarafından yaptırılmıştır. Halk  yazın soğuk sular gibi İlçe Merkezine yakın piknik yerlerinde eğlenmekte, kışın ise keklik, tavşan ve balık avcılığı yaparak boş zamanlarını değerlendirmektedir.

            İlçede açık ve gizli işsizlik hissedilir derecede görülmektedir. Köylerde halk tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Tarım arazisinin kıtlığı ve iş sahasının olmayışı İlçe halkını göçe zorlayan en önemli etkendir.

            İlçemizde bir Et Kombinası ve bir Süt Fabrikasının yapılmasına Devletçe karar verilmiş, her iki inşaatında bir kısmı tamamlanmış, sonradan inşaatlar durdurulmuştur. Yarım kalan bu binalardan Et Kombinası Kemah Gıda Tarım Sanayi ve Ticaret A.Ş. ne devredilmiştir. Şirket tarafından binaların birisinde Yem Fabrikası faaliyete geçirilmiş  ise de şu anda faaliyetine ara vermiştir. Yem fabrikası günlük 480 ton kapasiteli olmasına rağmen, pazarlama ve sermaye yetersizliği nedeni ile 1992 yılında yıllık 1600 ton civarında üretim yapabilmiş, daha sonraki yıllarda üretim kademeli olarak azalmış ve şu anda üretim tamamen durmuştur. Diğer soğuk hava deposu ve buna benzer binalar henüz tamamlanarak faaliyete geçirilmemiş ve boş durmaktadır.

            Soğuk hava deposunun faaliyete geçirilmesiyle İlçedeki gerek hayvancılıktan elde edilen ürünler ( Peynir, Yağ vs.) gerekse mevcut meyvecilikten elde edilen ürünler depolanarak daha iyi fiyatlarla değerlendirilmesi mümkün olacaktır. Bununda İlçe ekonomisine katkıda bulunacağı, dolayısıyla mevcut nüfusun korunmasında faydalı olacaktır.

            Süt Fabrikası ise Milli Eğitim Bakanlığına devredilmiş, Bakanlıkça Yatılı İmam Hatip Lisesi olarak yapımına başlanmış ve inşaat tamamlanarak eğitim öğretime başlamış, ancak 2000-2001 eğitim öğretim yılında fiilen kapanmıştır. Fakülte veya Meslek Yüksek Okuluna dönüştürülmesi halinde, mevcut binaların değerlendirilmiş olacağı gibi İlçeye sosyal, kültürel ve ekonomik yönden katkıda da bulunacağı düşünülen okul 2003-2004 Eğitim Öğretim yılında depreme dayanıklı olmadığı tespit edilen Yatılı İlköğretim Bölge Okuluna geçici olarak tahsis edilmiştir.

            e) Eğitim ve Kültür Durumu::

            Çok eski bir ilçe olan Kemah’ta okuma yazma oranı erkeklerde % 98 kadınlarda ise % 94 dür.

            İlçe Merkezinde İlkokul ilk defa 1923 -1924 öğretim yılında, köylerde ise  1924 - 1925 Eğitim Öğretim yılında başlanılmıştır.

            Bugün merkezde 1, Köylerde ise 10 olmak üzere toplam 11  İlköğretim okulu olup, Köylerde 268, Merkezde 341 öğrencinin eğitim ve öğretim yaptığı bu okullarda toplam 41 öğretmen görev yapmaktadır.

            İlçe merkezinde 1985 yılı içerisinde Halk Kütüphanesi açılmıştır.

            Okulu olmayan ve öğrenci azlığı nedeniyle okulu kapanan köy ve mezraların öğrencileri eğitim ve öğretimden yoksun bırakılmamış, İlçe merkezinde bulunan Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda okumaları temin edilmiştir. Bu okula devam eden yatılı  öğrencilerin tüm giderleri devlet tarafından karşılanmaktadır. 520 Öğrenci kapasitesi olan Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda 182 öğrenci eğitim ve öğretim yapmaktadır. Okulda 3 idareci, 17 öğretmen, 10 hizmetli görev yapmaktadır.

            Kemah İlçesi Merkezinde 1 orta dereceli okul vardır. İlçede ilk defa 1949 - 1950 öğretim yılında ortaokul açılmış, 1976 - 1977 öğretim yılında lisenin de eklenmesiyle bu iki okul Kemah Lisesi adı altında tek bir okul haline getirilmiştir. 2 İdareci ve 8 Öğretmenin görev yaptığı bu okulda, 125 lise öğrencisi eğitim ve öğretime devam etmektedir. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından devredilen 50 öğrenci kapasiteli yurtta 48 öğrenci parasız yatılı olarak eğitim öğretim görmektedir. İmam Hatip Lisesi 1977 - 1978 öğretim yılında açılmıştır. 250 yatılı kapasitesi bulunan okula 1995-1996 öğretim yılı için yatılı öğrenci alımına başlanılmış ise de, öğrenci azlığı nedeniyle 2000-2001 eğitim öğretim yılı başlangıcında Valilikçe kapatılmış, ancak Bakanlıkça resmen kapatılmamıştır. Boş bulunan bu okul Yatılı İlköğretim Bölge Okulunun lojman ve yatakhanelerinin depreme dayanıklı olmadığının tespit edilmesi üzerine geçici olarak Yatılı İlköğretim Bölge Okuluna tahsis edilmiştir.

            İlk defa 1974 yılında Halk Eğitim Merkez Müdürlüğünün açılması ile halk eğitim çalışmalarına başlanmıştır. 2004-2005 öğretim yılında İlçe Merkezinde 1 Arıcılık, 2 Silaj yapımı ve gübreleme, 1 Sağlık Bilgisi,1 Kurban Kesimi ElemanıYetiştirme,  köylerde ise 2 Arıcılık, 2 Okuma Yazma, kursları açılmış ve 214 kişiye belge verilmiştir. Halen Temel Giyim, Bilgisayar, Makine Nakışı ve Yöresel Halk Oyunları kursları  devam etmekte olup, Halk Eğitim Merkez Müdürlüğünde 1 Müdür,  1 Müdür Yardımcısı, 1 Memur ve 1 Hizmetli görev yapmaktadır.

            İlçede basımevi, sinema ve tiyatro olmayıp, 2 kitap, gazete ve mecmua satıcısı vardır. Gazete ve mecmualar Pazar günleri dışında İlçeye günlük gelmektedir.

            Cevdet Kolak Vakfı tarafından 1997 yılında yaptırılan çok amaçlı  Kapalı Spor Salonu  hizmete girmiştir. Nizami ölçülerde futbol sahası yapılmış ise de standartlara uygun hale getirilememiştir. Lise ve Bölge Okuluna ait voleybol sahaları bulunmaktadır.

            Kemah’ta belli başlı olarak Erzincan’dan - Kemah’tan, Sivingin Ucu, Büyük Cevizin Dibi adlı oyunlar Davul-Zurna eşliğinde 5-6 kişiyle halay şeklinde oynanır. Folkloru geliştirmek amacıyla Halk Eğitim Merkez Müdürlüğünce çalışmalar yapılmıştır.

            f) Ekonomik Durum:

            İlçemiz ekonomisi genelde tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Eski zamanlardan yakın zamana kadar yörenin koşullarına uygun olarak Demircilik, Marangozculuk, Yemenicilik, (Küçük Ayakkabıcılık) , Dokuma Tezgahçılığı, Terzilik, Bakırcılık, Kalaycılık, İnşaatçılık, Sobacılık, Değirmencilik (Su Değirmenciliği), El Dokumacılığı, Fırıncılık, Semercilik, Tenekecilik gibi küçük el sanatları İlçe ekonomisine hakim olmuş ise de bu el sanatları tamamen kaybolmuştur.

            İlçemizde marangoz ve demirci atölyesi gibi küçük çaplı bir kaç işletme bulunmakta ise de belli başlı sanayi olarak Kemah Gıda Tarım ve Sanayi A.Ş. ne ait yem fabrikası dışında sanayi kolları bulunmamaktadır.

            İlçenin doğal yapısı gereği tarıma elverişli arazi miktarı çok azdır. İlçenin 78841 hektarı çayır ve mera, 5110 hektarı ormanlık ve koruluk, 126925 hektarı dağlık ve taşlık olup, 24524 hektarı ise tarım arazisini, teşkil etmektedir. Tarım arazinin İlçenin  yüzölçümüne oranı % 10.4 dür. İlçede ekilebilir arazinin 13807 hektarı ekilmemektedir. Tarla ziraatının temelini hububat ziraatı teşkil etmektedir. Ekilebilir alanların % 23 ü buğday, % 9.94 ü arpa, % 10.94’ü yem bitkileri, % 2’si sebze, % 8.12’si bağ bahçe ve % 46’sı nadasa bırakılmaktadır. Tarıma elverişli arazinin 14500 hektarı Sulanabilir arazi olup,5717 hektarı sulanmaktadır. Geriye kalan 10024 hektarı ise kuru tarım arazisidir.

 Kullanılan arazilerin miras yoluyla bölünerek küçük parçalar haline gelmesi,  Tarım girdilerinin yüksek oluşu, modern tarım alet ve makinelerinin çiftçinin elinde olmaması, yeterince sertifikalı tohum kullanılmaması nedeniyle tarımda istenilen verim alınamamaktadır. Bu sebeple Kaymakamlığımızca biri hububat, diğeri mısır ekiminde kullanılmak üzere iki adet mibzer, biri ot diğeri mısır olmak üzere iki adet silaj makinesi, 400 litrelik pülverizatör ve silaj yapımında kullanılmak üzere  bir adet römork alınarak, çiftçilerimizin kullanımına sunulmuştur. İlçede 1984 yılından bu yana Boğaziçi Köyünde, 1993 yılından bu yana da Koçkar Köyünde örtü altı sebzeciliği çalışmalarına başlanılmış olup, 1997 yılında Koçkar ve Boğaziçi Köylerine teşvik amacıyla seracılık malzemeleri verilmiş, 1999 Yılında 18, 2000 yılında ise 15 damla sulamalı seracılık projesi hazırlanmış ve çiftçi ailelerine borçlandırma usulü ile verilmiştir. İlçede seracılığın başarılı olması üzerine  yeni proje hazırlanarak teklifte bulunulmuş ve 2003 yılında 10 adet sera daha çiftçilerimize kazandırılmıştır.

            İlçede; 470 kültür, 2050 melez, ve 580 yerli olmak üzere 3100 Büyükbaş, 36110 koyun ve 4280 keçi olmak üzere toplam 40390 Küçükbaş hayvan mevcuttur. İnsan gücüne dayalı bir iş kolu olduğundan, genç nüfusun göç etmesinden dolayı bu sektör yeterince gelişememektedir. Şu anda 3 köyümüze 3 adet boğa verilerek sığır ıslah çalışması yapılmasına devam edilmekte olup, ayrıca 1998 yılında suni tohumlama çalışmaları da başlamıştır. Köy hayvancılığını geliştirme projesi sayesinde hayvancılık gelişme gösterecektir. Ayrıca 1999 ve 2000 yıllarında hayvancılığı teşvik amacıyla hazırlanan süt inekçiliği projesi kapsamında 67 aileye damızlık düve verilmiştir. Son yıllarda Terör nedeniyle yaylalara çıkılamadığından hayvancılığın azalmasıyla köylerde arıcılık da bir artış olmuştur. 1997 ve 1999 yılında yapılan teşviklerle bugün 13710 adet arılı kovana ulaşılmıştır. Teknik açıdan verilen kurslarla arıcılar bilinçlendirilmekte olup, 72 çiftçimize bal üretim ruhsatı verilmiştir. Ana arı desteğiyle çiftçilerimizin ana arı ihtiyaç giderlerinin %80’lik kısmı telafi edilmiştir.

            İlçemizde Esnaf Kefalet Kooperatifi, Esnaf  Sitesi Yapı Kooperatifi ve  Tarım Kredi Kooperatifleri mevcut olup, Hakbilir, Doğanbeyli ve Çalgı köyü kooperatiflerine ilaveten Alp-Doğan-Maksutuşağı, Koçkar, Muratboynu Merkez ve Tan köyü kooperatifleri faaliyete başlamıştır. 2004 yılında Alp-Doğan-Maksutuşağı S.S Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin 50x200 damızlık inek projesi onaylanmış ve inekler alınmıştır.

            İlçemizde 1 T.C. Ziraat Bankası  bulunmaktadır. Türkiye Halk Bankası ise 2002 yılı içerisinde kapanmıştır. İlçede fuar,sergi ve panayır açılmamaktadır. Ancak Haziran ayı içerisinde Kemah Sultan Melik Tarih,Kültür ve Spor Şenlikleri düzenlenmektedir.

            g) Ulaşım ve Alt Yapı Durumu:

İlçemiz ulusal elektrik sistemine bağlı olup, İlçe merkezi ve köylerimizin 73’ünde elektrik vardır.

            Haydarpaşa-Kars demiryolu İlçe merkezinden geçmektedir. İlçemiz Erzincan’a 50 Km.lik bir karayolu ile bağlanmaktadır. Bu yol tamamen asfaltlanmış ise de yoldaki asfaltın bozulan kısımları zaman zaman yenilenmelidir.

Kemah Refahiye’ye 60 Km.lik stabilize yol ile bağlıdır. Bu yol yaz aylarında normal trafiğe açık olup, kış ayalarında ise kar yağışı nedeniyle ulaşıma zaman zaman kapanmaktadır. Bu yolun standart hale getirilmesi için etüt çalışmaları tamamlanmış ve yaklaşık 5 Km. kısmının yapımı tamamlanarak, asfaltlanmıştır.  Kemah İliç’e 60 Km.lik asfalt bir yol ile bağlanmıştır.

            Arazinin aşırı derecede engebeli ve dağlık olmasına rağmen yaz aylarında tüm köylerle ulaşım sağlanmaktadır. Kışın kar yağışı nedeniyle bazı köylere ulaşım güçlükle sağlanabilmektedir.

            PTT Hizmetleri merkezde saat 08.30-17.30 arasında verilmektedir. Telefon tahsilatı, havale kabul ve ödeme, posta çeki kabul ve ödemeleri ile döviz alım işlemleri otomasyon sitemi üzerinden yapılmaya başlanmıştır. Yurt içi ve Yurt dışı APS kabul edilmektedir. Koli kabulünde boyut ve ağırlık limiti kaldırılmış, gönderme ücretlerinde %50 ye varan indirimler başlatılmıştır.  Telekom hizmetleri PTT Merkez Müdürlüğünden ayrılmıştır. İlçemizde Merkez, Alp, Kerer, Doğanbeyli, Gediktepe, Mermerli, Cebesoy, Koçkar, Yücebelen, Gülbahçe ve Güllübağ köylerinde toplam 11 adet  telefon santrali bulunmakta, 7 köyümüzde haberleşme hizmetleri kablosuz iletişimle sağlanmaktadır.

            İlçe merkezinde ve köylerde televizyon yayınları; Yoğurtlu Tepede bulunan R/L istasyonu, Karşıbağ, Kerer , Uluçınar, Cebesoy ve Koçkar köylerindeki aktarıcılar ile normal olarak izlenmektedir.

            2- MAHALLİ İDARELERİN DURUMU:

            a) Belediyeler:

            İlçemiz Belediyesinin 2004 Mali Yılı Bütçesi 600.000.000.000.-TL, 2005 Mali Yılı Bütçesi ise 950.000.-YTL  olarak tanzim edilmiştir.

            Belediyenin Bakanlar Kurulundan tasdikli 15 Memur kadrosu bulunmaktadır. Belediye Hizmetleri; 1 Hesap İşleri Müdürü,1 Başkatip, 1 Teknisyen,1 Tahsildar, 2 Şoför, 2 Zabıta Memuru, 1 Memur, 1 Ambar Memuru, 3 İtfaiye Eri, 3 Kadrolu işçi ve 7 geçici işçi ile ifa edilmekte olup, halen  1 Veteriner, 1 Odacı kadrosu ile 2 işçi kadrosu boştur. Belediyenin imar planı 01.09.1985 tarihinde yeniden çizilerek yürürlüğe girmiştir.

            Belediyenin 1997 yılında yapımına 9 dairelik kaloriferli sosyal konut inşaatının % 80’i tamamlanmış olup, kalan kısmının yapımı devam etmektedir. Beton parke ve bordür ile kum eleme tesisleri kurulmuş ve halen faal bir şekilde çalışmaktadır. Köyler dahil vatandaşların kum ihtiyacı karşılanmaktadır. Belediyenin 1 Kamyon, 1 Kamyonet, 1 kepçe ve 1 otobüs, 1 İtfaiye aracı (Arazöz), 2 Çöp toplama aracı, 1 traktör ve 2 taksi bulunmakta olup, araç ihtiyacı karşılamış durumdadır.

İlçe merkezindeki tüm evlerde içme suyu mevcut olup, yalnız Çarşı, Karşıbağ, Pörhenkbaşı, Beklimçay, Göğüsbağı, Cirgişin ve Mektepönü mahallelerinde kısmi kanalizasyon şebekesi mevcut olup, diğer mahallelerde ise fosseptik kuyuları vardır. Mahalle yolları kısmen asfalt ve beton parke yapılmış olup, yarısı stabilizedir. 2002 yılı içerisinde yol yapım çalışmalarına başlanmış ise de mahalle yollarının bir kısmı halen standartlara uygun değildir.

            b) Köyler:

            İlçenin toplam 73 köyü vardır. Köylerimizin tamamına elektrik götürülmüş, 55 köyümüzde içme suyu şebekesi mevcut olup, 18 köyümüzde şebeke yoktur. Şebeke bulunmayan 7 köyün  ise  içme suyu yoktur veya yetersizdir.

 Köylerimizin tamamının yolu bağlanmıştır.11 köyümüzün yolu  tamamen asfalt olup, 3 köyümüzün yolu ise kısmen asfaltlanmıştır.  Kemah - Eriç grup yolunun Muratboynu yol ayrımına kadar olan kısmı ile Cebesoy, Olukpınar,  Çakırlar grup yolunun ise Olukpınar yol ayrımına kadar olan kısmı asfaltlanmıştır. Diğer köylerimizin   yolları stabilizedir.

            3- ASAYİŞ VE GÜVENLİK DURUMU:

            a) Genel Durum:

            İlçemizde 23.09.1988 tarihinde Emniyet Komiserliği hizmete başlamış olup, daha sonra 01.12.1988 tarihinde Emniyet Amirliğine dönüştürülmüştür. Emniyet Amirliği T.M.K. esaslarına göre B tipi C standardı sınıfına girmektedir. Ancak 13 mart 1992 günü meydana gelen depremde Emniyet Amirliği binasının bir katının çökmesi üzerine Emniyet Teşkilatı ilçeden geçici olarak kaldırılmış ve 01.07.1993 tarihinde Hükümet Konağında geçici olarak yeniden faaliyete başlamış ve 15.08.1994 tarihinde de hizmet binasının tamamlanması ile kendi binasına taşınmıştır. 

            İlçe Jandarma Komutanlığına bağlı olarak Merkez,Alp, Doğanbeyli ve Eriç olmak üzere 4 Karakol Komutanlığı mevcuttur. İlçe Jandarma Komutanlık karargahı ile Merkez Jandarma Karakol Komutanlığı Jandarmaya ait binada hizmet vermekte olup, 10 dairelik lojman mevcuttur. Doğanbeyli, Alp ve Eriç Karakol komutanlıkları jandarmaya ait binalarda hizmet vermekte olup, karakolların lojman ihtiyaçları karşılanmıştır.

            İlçe Merkezi ve Bucak Jandarma Karakol Komutanlıkları bölgesinde; adi olaylar yönünden asayiş çok iyidir. Ancak ilçenin Tunceli ili ile komşu olması ve Munzur dağları eteklerinde olması nedeniyle, Bölücü Terör olayları zaman zaman sorumluluk sahası kırsal kesimine girmektedirler. İlk olarak 06.09.1988 tarihinde Dereköy Köyüne bağlı Şoran mezrasında güvenlik kuvvetlerinin pusuya düşürülmesi ve şehit edilmesi ile başlayan terör olayları 26.08.1991 tarihinde Hükümet Konağının taranması olayına kadar ara vermiş , bu olaydan sonra terör olaylarında tırmanma başlamış ve 1994 yılında doruk noktasına ulaşmıştır.  Alınan ilave tedbirler ve yeni güvenlik kuvvetlerinin ilçede konuşlandırılmaya başlanması ile 1995 yılı içerisinde büyük ölçüde azalma olmuştur. 1991 yılı içerisinde 5, 1992 yılı içerisinde 5, 1993 yılı içerisinde 6, 1994 yılı içerisinde 15 ve 1995 yılı içerisinde 1, 1996 yılında 3, 1997 yılında 2, 1998 yılında ise 4, 1999 yılı içerisinde 2, 2001 yılında ise 1 terörist eylem yapılmıştır. İlçeden genel olarak terörist gruplara katılım olmamakla beraber; 22.08.1992 tarihinde Maksutuşağı Köyünden Gülperi VARLI’nın 08.11.1992 tarihinde Dereköy köyüne bağlı Şoran Mezrasından Perihan CONE’nin ve 21.04.1993 tarihinde Maksutuşağı Köyünden Fazilet ve Türkan BİNAY’ın katılımları gerçekleşmiş ve bu tarihten sonrada katılım olmamıştır.

            İlçemiz coğrafi alan olarak 2354 Km. olup, gerek dağlık ve gerekse engebeli bir araziye sahiptir. Mevcut Jandarma Komutanlığının çok çeşitli görevleri olması dolayısıyla, arazi taramalarında yeteri kadar etkili olamadığından, Jandarma Komando Bölüğü’nün de bu operasyonlara katılmasının ve Eriç Alp Karakol Komutanlıklarına mera, yayla ve asayiş olaylarının takip ve kontrolü amacıyla birer adet Komando timi takviyesinin faydalı olacağı.

            4-SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFI TARAFINDAN YAPILAN  ÇALIŞMALAR

            İlçemiz Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından 2004 yılı sonu itibariyle, 612 kişiye 33.530.000.000.-TL. gıda yardımı, 111 kişiye yakacak yardımı, 349 kişiye 11.651.100.000.-TL. Sağlık yardımı, 324 kişiye 20.142.750.000.-TL.Eğitim-Öğretim (Burs dahil) yardımı, 63 kişiye 11.375.000.000.- TL. Para Yardımı, ve 41 kişiye 39.102.200.000.-TL. Proje-iş kurma, 11 Kişiye 4.441.085.000.-TL.Barınma yardımı yapılmıştır.

            5- BÖLGEDE YÜRÜTÜLMEKTE OLAN BELLİ BAŞLI ÇALIŞMALAR,  YATIRIM FAALİYETLERİ:

            İlçemiz eski Jandarma binası Sağlık Bakanlığına tahsis edilmiş olup, Devlet Hastanesi yapılması amacıyla İstanbul’da bulunan iş adamları tarafından binanın gerekli tamir ve tadilatları ile , arsa üzerine yapımına başlanan ek binanın inşaatı bitirilerek, iç donanım çalışmaları  tamamlanmış ve 31 Ocak 2005 tarihinde hizmet vermeye başlanmıştır.   

            Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca Köy Kalkınma Paylarından Kemeryaka ve Hakbilir köylerinin  kanalizasyon şebekesi için gönderilen ödeneklerden,  Kemeryaka köyü fosseptik çukuru dahil  kanalizasyon çalışmaları tamamlanmış, Hakbilir köyü ise boruları temin etmiş ise de yapım çalışmalarını henüz tamamlayamamıştır.

            6 -ÖNEMLİ DİĞER SORUNLAR:

            Yukarıda da yer yer değinilen sorunların dışında belli başlı sorunlar şöyle özetlenebilir.

            1-Göçün önlenmesi için istihdama yönelik ve sosyal amaçlı yatırımlara ihtiyaç vardır.

 Söz konusu göçün belli ölçüde önlenmesi için, İlçemizin genel anlamda dokusuna uygun olarak, arıcılık, koyunculuk, süt sığırcılığı, dönemsel istihdama yönelik ağaçlandırma adı altında Kaymakamlık S.Y.D.Vakfı bünyesinde 2004 yılı içinde 10 ayrı proje hazırlanıp 3 tanesi uygulamaya konulmuş ve diğerleri de 2005 uygulama planı kapsamına alınmıştır.

4 Girişimciye  iş kurma amaçlı sıfır faizle kredi verilmiştir.

İlçemizde Tarım ve hayvancılık (süt sığırcılığı,besicilik,süt entegre tesisi) amaçlı 2 şirket kurulmuştur.

50 Ortaklı Alp-Doğan-Maksutuşağı Tarımsal kalkınma Kooperatifine kişi başı 4, toplamda 200 adet süt sığırı verilmiştir.         

            2- Köy Hizmetleri İle ilgili İhtiyaç ve Sorunlar:

            a) İçmesuyu:

Atma, Boğaziçi, Dikyamaç, Kırıkdere, Mezra, Parmakkaya, Tandırbaşı,ve köylerinin  içme suyu yetersizdir. Aktaş, Akyünlü, Çalıklar, Dereköy, Doruca, Gölkaynak, Ilgarlı, Karacalar, Kayabaşı, Kazankaya,ve Yahşiler Köyü içme suyu şebekesi yapılması,

b) Kanalizasyon:

            Halen 49 köyümüzde kanalizasyon şebekesi yapılmış ancak Kerer (kanalizasyon şebekesi yarım olup, tamamlanarak fosseptik yapılması), Cevizlik, Mermerli, Esimli, Maksutuşağı, Elmalı,  Kömür  ve Konuksever köylerinde kanalizasyon yapılması,

            c) Yol Yapımı:

            Kemah-Eriç Grup yolunun gerekli güzergah değişikliklerinin ve onarımının tamamlanarak  asfaltlanması.

Bozoğlak, Kardere, Gediktepe, Dikyamaç ve Seringöze köylerinin ortak kullandıkları, 2003 yılında karayolları yol ağından çıkarılan Şikar  mevkiinin genişletilerek veya yeni bir güzergah tespiti yapılarak yeni yol yapılması  ve asfaltlanması,

 Bozoğlak-Seringöze yolunun stabilize yapılması

            d)Asfalt yapımı         

            Muratboynu  ve Kemeryaka köy yollarının yarım kalan asfalt yapımının tamamlanması,

            Eskibağlar Köyü yolunun asfalt yapılması,

Dedek Köyü yolunun asfalt yapılması,

Esimli Köyü yolunun asfalt yapımı,

            Maksutuşağı Köyü yolunun  asfalt yapılması,

Tuzla ve Çalgı Köylerinin yolunun asfaltlanması,

e) Sulama Kanalı:

Koçkar Köyü     Sohmarik ve Ahurik yaylasından gelen sulama suyu kanallarının  beton  yapılması veya boruya alınması.

Yücebelen, Muratboynu ve Bozoğlak Köylerinin  Sulama kanallarının beton yapılması

            f) Gölet Yapımı:

            Muratboynu, Bozoğlak, Hakbilir, Doğan , Dedeoğlu, Aktaş, köylerine gölet yapılması, gerekmektedir.

5- Özel İdare İle İlgili Sorunlar:

            a) Köy alt yapı çalışmalarının Özel İdarenin öncülüğünde Devlet-Vatandaş işbirliği ile yapılması desteklenmesine ağırlık veilmelidir.

6) Milli Eğitim ile İlgili Sorunlar:

a) Depreme dayanıklı olmadığı ve onarımının yapılamayacağı tespit edilen, Yatılı İlköğretim Bölge Okulu lojman ve öğrenci yatakhanelerinin yeniden yapılarak, geçici olarak eğitim öğretime devam edilen İmam-Hatip lisesinden kendi binalarına taşınmasının  sağlanması.

b)Necatibey İlköğretim Okuluna ek derslik ve çok amaçlı salon yapılması.

c)Kerer Köyü İlköğretim Okulunun çatısının onarımı ile ek şebeke suyu getirilmesi,

d) Maksutuşağı Köyü okulunun kapı ve pencerelerinin değiştirilmesi,

e) Kemeryaka Köyü Okulunda kayma söz konusu olup,  onarım yapılması gereklidir.     

7- ÖNERİLER:

            a) Genel:

            Vatandaşın ekonomik durumunun düzeltilmesi, işsizliği önleyici ve göçü önleyecek yatırımlar yapılmalıdır.

1- Üretime ara verilen Kemah Gıda Tarım ve Sanayi A.Ş. ne ait Yem Fabrikasında üretime yeniden başlanması ve bu şirkete ait  binaların içinde bulunan ve halen faaliyete geçirilemeyen soğuk hava deposunun faaliyete geçirilmesiyle mevcut hayvancılık ürünleri ile yetiştirilen meyvelerin muhafazası sağlanarak daha iyi fiyatlarla değerlendirilmesi imkanı doğacaktır. Mevcut diğer bina ve araziler, ytong, tuğla ve çimento hammaddesinin bolluğu göz önünde bulundurularak tuğla veya çimento fabrikası kurularak yada tavukçuluk vb. faaliyetler için kullanılarak İlçedeki içişi istihdamının artırılması sağlanabilecektir.

2- 2003 Yılında meydana gelen Bingöl depremi sonrasında kullanılamaz raporu verilen YİBO yatakhane ve 24 daireli lojmanların yeniden yapılması.

3- İlçe Merkezinde bulunan ve çeşitli uygarlıkların yaşadığı tarihi öneme haiz Kemah Kalesinin restore edilmesine 2000 yılında başlanmış olup, restore işleminin devam ettirilmesinin yanında arkeolojik kazı işlemlerinin de başlatılarak Turizme kazandırılması.

            4-İlçemizdeki konut sıkıntısının giderilmesi için Toplu Konut İdaresince konut yapılması.

            5-Kemah’a girişteki köprü alt geçidi yetersiz olduğundan İlçeye girişte araç ve insan trafiğinde önemli sorunlara yol açmakta, bu sıkıntıların giderilmesi için tren yolunun üzerinden cezaevine çıkan dört yola üst geçidi yapılması gerekmektedir.

            6- İlçemizin merkez içme suyu şebekesinin yenilenmesi.

            7- İlçemizde Yüksek Okul açılması için  daha önce bazı girişimlerde bulunulmuş ise de bugüne kadar henüz bir sonuç alınamamıştır. Öğrenci azlığı nedeniyle Valilik onayı ile Eğitim-Öğretime son verilen ve geçici olarak YİBO’na tahsis edilen İmam-Hatip Lisesinde Fakülte veya Yüksekokul açılmasıyla gerek kültürel ve sosyal yönden, gerekse ekonomik yönden canlılık kazanacaktır.

            8- İlçemizde terör olayları nedeniyle hayvancılıkta önemli bir gerileme olmuştur. Yörede hayvancılığın tekrar eski hale dönüştürülmesi ve böylece göçün önlenebilmesi için gerekli teşviklerin sağlanması. 

            9- İlçemiz su (rafting) ve doğal güzellikler açısından önemli bir kaynak verimliliğine sahiptir. Aynı zamanda kalesi, türbesi ve kanyonları ile görülmeye değer bir yerleşim merkezi  olması, ayrıca gerek dağcılık ve gerekse yaylacılık turizmine çok elverişli bulunması nedeniyle, Turizm amaçlı tesislerin yapılması ve bu konuda gerekli tanıtım çalışmalarının yapılarak özel sektörün teşvik edilmesi.

            10- İlçemizde 11 köy hariç,  köy yolları  asfaltlanmamış olup, köy yolarının asfaltlanma çalışmalarının hızlandırılması.

            11-2003 yılında yapımına başlanmış olan ve İlçemize bağlı 19 köyün faydalanacağı 57 Km. uzunluğundaki Kemah-Refahiye karayolunun bir an önce tamamlanarak ulaşıma açılması.

KEMALİYE

İl merkezine 194 km. 1168 km2 yüzölçümü olan ilçenin 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre nüfusu 7.736'dır. Nüfusun 2243'ü İlçe merkezinde 5493'ü köylerde yaşamaktadır. İlçeye 62 köy ve 25 mezra bağlıdır. Keban baraj gölü kıyısında güzel bir vadi içerisinde kurulmuş ilçenin geçmişte Eğin olarak bilinen adı Atatürk'ün adından esinlenerek Kemaliye olarak değiştirilmiştir. İlçe merkezi ve bağlı yerleşim yerleri geleneksel yöre mimarisini ve dokusunu büyük ölçüde korumaktadır. Doğal güzellikleri ve zengin folklor ve el dokuma halıcılığı ile ünlü olan ilçede halı festivali düzenlenmektedir. Özgün mimari özellikteki Kemaliye evleri, karanlık kanyonları, taşyolu projesi, akarsuları, Keban barajı gölü ve doğal güzellikleriyle Kemaliye turizm alanında önemli potansiyele sahiptir.

Taşyolu projesi fikri Osmanlı dönemine kadar uzanmaktadır. Yolun ilk açılma çalışmaları 1949 yılında kazma ve kürek gibi ilkel araçlarla başlatılmış, ancak başarılı olunamamıştır. Her Kemaliye'linin özlemi olan projenin yapımına devlet ve vatandaş işbirliği ile 1993 yılında yeniden başlanmıştır. Proje ile Kemaliye ilçesinin Fırat vadisini izleyerek en kısa yoldan Ankara ve İstanbul'a ulaşımının sağlanması amaçlanmış ve yol 220 km. kısalmıştır. Ayrıca 7 köyün ilçe merkezi ile ulaşımı sağlanmıştır. Taşyolu projesi tamamlanarak Karanlık Kanyon ile Divriği-Kemaliye ve Harput güzergahı turizme açılmıştır.

Kemaliye'nin dünyaca ünlü Eğin halıcılığının yeniden geliştirilmesi amacıyla Hacı Ali Akın Meslek Yüksek Okulunda halıcılık bölümü açılmıştır. Kemaliye Köylere Hizmet Götürme Birliği, Hacı Ali Akın Meslek Yüksek Okulu ve İlçe Halk Eğitim Merkezinin işbirliği ile halıcılığın geliştirilmesi ve turizmin hizmetine sunulması amaçlanmıştır.

Kemaliye evleri dünya kültür mirası listesine alınmıştır. ÇEKÜL Vakfının ilçede bölgeye hizmet vermek üzere bürosu açılmıştır. Kemaliye evlerinin özgün mimarisi korunarak turizmin hizmetine açılması çalışmaları devlet-vatandaş işbirliği ile devam etmektedir.

Kemaliye'ye 40 km. uzaklıkta olan Ocak köyü konuk evleri, hamamları, camileri, kütüphane ve okul gibi sosyal tesislerinin yanı sıra helikopter pisti, düzenli yapılaşması ve bakımlı asfalt yolları ile görülmeye değer bir Anadolu köyüdür. Ocak köyünde bulunan Hızır Abdal Türbesi Selçuklu ve Osmanlı mimari özelliklerini yansıtmakta, kim tarafından hangi tarihte yapıldığı bilinmemektedir. Yaklaşık 700 yıl önce Hıdır Abdal'ın burada kurduğu tekkesinden Türk gücünün çevreye yayılmasında etkili hizmetleri olmuştur.

Kemaliye ilçesinin diğer tarihi yerleri; Endiçi Kalesi, Roma Mezarlığı, Pigan Kalıntıları, Hasgel Kalıntıları, Arsanias Kalıntıları, Topkapı Kalesi, Orta Cami, Kadıgölü ve Ala Mağarası'dır.

İlçenin arazisi tarıma elverişli değildir. Küçükbaş hayvancılıkta kıl keçisi beslenmekte ve arıcılık yapılmaktadır. İlçenin kalkınması turizm sektöründeki gelişmelerle mümkün olacaktır.

İlçenin hangi dönemde kurulduğu bilinmemektedir. Kemaliye yöresi, MS 4. yüzyıldan itibaren Bizans İmparatorluğu'nun topraklan içinde kalmış, 7. yüzyılda Müslüman Araplar'ın akınlarına uğramıştır. Türkler'in Anadolu'ya gelişleri ile Anadolu Selçukluları'nın, İlhanlı Devleti'nin ve Akkoyunluların egemenliği altına girdi. Çelebi Mehmed döneminde Osmanlı Devleti'ne bağlandı. Uzun süre Diyarbekir Eyaleti'nin Arapkir Livası'na bağlı bir kaza merkezi olarak yönetildi. 19. yüzyılda Mamuret ül-Aziz (Elaziz) Vilayeti'nin Harput Merkez Sancağı'na bağlı bir ilçedir. 1926'da Malatya'ya bağlı bir ilçe iken, 1938 yılında Erzincan iline bağlanmıştır. Geçmişte Eğin olarak bilinen ilçenin adı, Mustafa Kemal'in adından esinlenerek Kemaliye'ye çevrilmiştir.

İlçe merkezi ve bağlı diğer yerleşimleri geleneksel yöre mimarisini ve dokusunu büyük ölçüde korumaktadır. Yakın çevresindeki doğal güzellikleri ve zengin folkloruyla büyük bir turizm potansiyeline sahiptir.

Halıcılığı ile ünlü olan ilçede, her yıl halı festivali düzenlenmektedir.

TARİHİ YERLER

Endiçi Kalesi

Aşutka köyü arazisindedir. İlk çağdan günümüze ulaşan yerleşim alanıdır.

Roma Mezarlığı

İlçenin güneyinde, Fırat nehrinin içindeki taşlar üzerindedir

Pigan Kalıntıları

İlçenin kuzeybatısındadır. Roma, Bizans, Selçuklu dönemlerine ait kalıntılar vardır.

Hasgel Kalıntıları

İlçenin doğu kesiminde, Roma döneminden günümüze ulaşan kalıntılardır.

Arsanias Kalıntıları

Kale, toplantı salonu ve kilise önemli yapılardır. Çoğu yıkık durumdadır. Kalıntılar Roma dönemine kadar uzanmaktadır.

Topkapı Kalesi

Dutluca köyü yakınındadır. Son cemaat yeri sonradan eklenmiştir. Minaresi Selçuklu özelliği gösterir. Mescit bölümü orijinal özelliğini korumuştur.

Orta Camii

Kadıgölü'nün kıyısında bulunan Orta Camii'nin, 17. ve 18. yüzyıla ait olduğu sanılmaktadır. Dört ana ayak üzerine oturan kubbe, caminin tüm tabanına hakimdir.

Ayrıca ilçede; 1596 yılında Melik Ahmet Paşa tarafından yaptırılan Kışlacık Köyü Camii, 1305 tarihinde yaptırılan ve halen kullanılan Salihli Köyü Camii, 1641 yılında ilçe merkezinde yapılmış Taşdibi Camii, 1858 tarihinde Padişah Abdülmecid tarafından yaptırılan Yeşilyamaç Köyü Camii ve Başpınar Köyü Camii vardır.

Kadıgölü

Çeşitli efsanelere konu olan bir su kaynağıdır.

Ala Mağarası

İlçenin kuzeydoğusunda bulunan Ala Mağarasının içinde dehliz ve kanallar bulunmaktadır. Girişinde sızıntı olarak akan suyun, ala ve sedef hastalıklarına iyi geldiği bilinmektedir.

Ocak Köyü (Hıdır Sultan Abdal Ocağı)

Çok eski yüzyıllarda, "Şeyhler" olarak bilinen köyün, günümüzdeki adı Ocak'tır. Ancak, köyün kurucusunun maneviyat dünyasına candan bağlı olanlar, bu isim yerine çoğunlukla Hıdır Abdal Sultan Ocağı ismini kullanırlar. Köy, ilçe merkezi Kemaliye'ye 40 km uzaklıktadır.

Konuk evleri, hamamları, camileri, kütüphanesi ve okulu gibi sosyal tesislerinin yanısıra müzesi, helikopter pisti, çeşmeleri, düzenli ve bakımlı yollan ile örnek ve görülmeye değer bir Anadolu köyüdür.

Hıdır AbdalTürbesi

Türbe, Selçuklu ve Osmanlı mimarisinin özelliklerinde yapılmıştır. Yapıya tümüyle taş işçiliği hakimdir. Yapılış tarihi ve kim tarafından yapıldığı bilinmemektedir. Varlığı dönemin padişah fermanlarıyla tescil edilen, daha sonra 1925 yılında yürürlüğe konan bir yasa uyarınca kapatılan ve 24 yıl sonra yeniden açılan Hıdır Abdal Sultan Türbesi tarihe ışık tutan anıt bir eser olarak halkımızın ziyaretine açıktır.

Anadolu insanının "ermiş", "veli", "evliya" olarak nitelendirdiği kişilerden biri olan Hıdır Abdal, Hacı Bektaş Veli tarafından "Düşkünocağı" göreviyle onurlandırılmış ve onun manevi dünyasından feyz almıştır. Yaklaşık 700 yıl önce burada kurduğu tekkesinden, Türk gücünün çevreye yayılmasında etkili hizmetleri olmuştur.

OTLUKBELİ

İl merkezine 142 km. uzaklıkta, 254 km2 yüzölçümü olan ilçenin 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre nüfusu 4.651'dir. Nüfusun 3479'u İlçe merkezinde 1172'si köylerde yaşamaktadır.İlçeye 10 köy ve 2 mezra bağlıdır. İlçe Fatih Sultan Mehmet ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan arasında 1473'te yapılan Otlukbeli savaşından ismini almaktadır. Çayırlı ilçesine bağlı belde iken 9 Mayıs 1990 tarihinde ilçe olmuştur. İlçede tarımın yanında hayvancılık önem taşımakta, zengin manganez rezervleri bulunmaktadır. Nüfusun %80'i hayvancılıkla uğraşmaktadır.

Otlukbeli gölü oluşumu ve özellikleri itibariyle doğal anıt olarak nitelendirilmektedir. İlçede geniş meraların olması nedeniyle küçükbaş hayvancılığın yaygınlaştırılması ve ırkının ıslah edilmesi ile arıcılığın geliştirilmesi ve desteklenmesi gerekmektedir.

Daha önceleri Karakulak olarak bilinen, 1473'te Fatih Sultan Mehmed ile Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan arasındaki Otlukbeli Savaşı burada olmuştur. Otlukbeli, 1800'lü yıllarda bucak haline getirilerek, idari yönden Tercan ilçesine bağlı iken, 1954 yılında Çayırlı ilçesine bağlanmıştır. 7 Haziran 1971 yılında Belediye teşkilatı kurulan Karakulak beldesinin ismi 10 Nisan 1973 günü Otlukbeli olarak değiştirilmiştir. Otlukbeli beldesi 9 Mayıs 1990 tarihinde ilçe olmuştur.

Ekonomik bakımdan her türlü tarım ürünlerinin yetiştirildiği ve hayvancılığın büyük önem taşıdığı ilçede, ayrıca zengin manganez madeni rezervleri bulunmakta ve halen özel sektör tarafından işletilmektedir. Nüfusunun %80'i hayvancılık ile uğraşmaktadır.

İlçe merkezinin 6 km kuzeybatısında bulunan göl, traverten seddi (Maden sularının oluşturduğu traverten seddi) gölü olup, oluşumu günümüzde de devam etmektedir. Yüzölçümü 6500 m2 olan gölün derinliği 15-18 m civarındadır.

Otlukbeli gölünün en önemli özelliği, çanağının ve oluşumunun göl türleri içerisinde günümüze kadar bilinenlerin içerisinde dünyada tek tip oluşudur. Göl, bu özelliğinden dolayı, doğal anıt olarak nitelendirilmektedir

 REFAHİYE

İl merkezine 71 km. uzaklıkta, 1744 km2 yüzölçümü olan ilçenin 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre nüfusu 15.987'dir. Nüfusun 6034'ü İlçe merkezinde 9954'ü köylerde yaşamaktadır.İlçeye 121 köy ve 73 mezra bağlıdır. Eski adı Gercanis olan ilçenin tarihine ilişkin ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Erzincan Mutasarrıfı Şefik Paşa tarafından bolluk anlamına gelen Refahiye adı verilmiştir. İlçenin 10 km. batısında Soğuk göze ve Karaçam mevkileri arasında 2000 m. rakımlı Dumanlı Yaylaları; soğuk su kaynakları, göleti, piknik alanları ve kayak imkanları ile yaz ve kış turizmi açısından gelişmeye elverişli bir ortam oluşturmaktadır. Her yıl Ağustos ayında bal festivali düzenlenmekte olup, yılda yaklaşık 350 ton bal üretimi gerçekleştirilmektedir. Önemli tarım ürünleri çavdar, bakliyat, ceviz, kavun ve karpuzdur. İlçenin en önemli potansiyeli orman alanları olup, toplam ormanlık alan 59.712 ha'dır. Toplam il ormanlık alanlarının %57'sini oluşturmaktadır. Ormanlık alanlar içerisinde sarıçam üretim ormanı 38.938 ha., muhafaza ormanı ise 20.780 ha. dır. Orman sahalarında kuşburnu, kekik gibi ekonomik değeri olan otsu bitkiler ile orman içi su ürünleri alabalık tesisleri bulunmaktadır. İlçede 5 milyon adet/yıl kapasiteli Vali Metin İlyas Aksoy Orman Fidanlığı bulunmakta olup, ihtiyaca göre yıllık 1 milyon adet fidan üretimi gerçekleştirilmektedir.

İlçede 4448 ha. alanda yapılan ağaçlandırma çalışmaları başarılı olmuş, 88 ha. alanda yapılan ağaçlandırma ise başarısız olmuştur. Yıllık ağaçlandırma potansiyeli 450 ha.dır. İlçedeki ormanlık alanlarla kaplı Dumanlı Dağlarında ve Kutlu Tepe Dağlarında günü birlik piknik, yürüyüş, kampçılık, yayla turizmi ve kış sporları yapma imkanları bulunmaktadır.

Erzincan il merkezi ile Refahiye ilçesi arasında E-80 karayolu üzerinde 45 km.de Sakaltutan mevkiinde Yıldırım Akbulut Kayak Tesisleri bulunmaktadır. Kayak tesislerinde her türlü kış sporları yapma, otelinde konaklama imkanları mevcuttur. İlçe de orman sektörüne bağlı yayla turizmi, alabalık üretimi, ekonomik değeri olan otsu bitkilerin üretimi, avcılık, balıkçılık yapılmaktadır.

Eski adı Gercanis olan Refahiye'nin tarihine ilişkin ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Erzincan yöresi ile aynı yönetimler altında yaşadığı sanılmaktadır. İlçeye, Erzincan Mutasarrıfı Şefik Paşa tarafından, bolluk anlamına gelen Refahiye adı verilmiştir.

İlçe, batısındaki çam ormanları ve merkezden 10 km mesafede Soğukgöze ve Karaçam mevkileri arasında yer alan, yüksekliği 2000 m olan Dumanlı yaylaları, soğuk su kaynakları, gölekti, piknik alanları ve kayak imkanları ile yaz ve kış turizmi açısından önem taşımaktadır. Her yıl Ağustos ayında bal festivali düzenlenmektedir.

Ekonomisi toprak ve tarım ürünlerine dayanmaktadır. Çavdar, bakliyat, ceviz, kavun ve karpuz bolca yetiştirilir.

TARİHİ YERLER

Kutlutepe Kalıntıları

Cengerli köyü çevresinde bulunmaktadır. Roma ve Bizans dönemlerine ait kalıntılar vardır. Çevrede bulunan önemli yerleşim alanıdır. Tarihte Kemah-Başguvar Dariza üçgeninde, Malatya'ya uzanan yolun kilit noktası özelliğini taşımaktaydı.

Kadıköy Kilisesi

Kadıköy kilisesi, günümüze kadar sağlam olarak gelmiştir. Kesme taştan yapılan kilisenin, giriş kapısı bezemeleriyle dikkat çeker. Kapıdaki atkı taşı üzerinde kabartma olarak işlenmiş haç motifi bulunmaktadır. Kilisenin içinde, duvar resimlerinin izleri mevcuttur. Apsisin önünde, ağaçtan yapılmış ince bir işçiliğe sahip bezemeli pano vardır.

Kutsal Kaya-Roma Antreposu

Kökeni Hititlere kadar uzanmaktadır. Kutsal kayanın kuzey kesiminde bulunan Roma Antreposu üç yuvarlak binadan oluşmaktadır.

Merkez Camii

İlçe merkezinde bulunan Merkez Camii, batılı dönem bezeme özelliklerini göstermekte, avlusunda ise Bahaettin Paşa şehitliği bulunmaktadır.

Köroğlu Mağarası

İlçenin Altköy mevkiinde bulunan mağaraya taş merdivenlerle çıkılmaktadır. Mağaranın içerisinde kesilmiş taşlardan oturma bankları vardır. Mağaranın içinde bulunan izlerin, Köroğlu'nun kır atının izleri olduğu söylenmektedir.

Bal Kaya

Yatan arslan görünümünü andıran kayadaki oluklara, anlar yaz aylarında yuva yapmaktadır. Bu yuvalarda oluşan ballar, oyuklardan aşağıya aktığından, kayaya Bal Kaya adı verilmiştir.

Gölet

Kalkancı köyüne 2 km mesafede bulunan Kalkancı göleti ve Akarsu köyü göleti sulama amaçlı kullanılmakta ve piknik yeri özelliği de taşımaktadır.

Dumanlı Yaylaları

İlçenin batısında, Soğukgöze ve Karaçam mevkiileri arasında yer almaktadır. Denizden yüksekliği 2000 m olan dumanlı yaylaları genelde çam ormanları olmak üzere çayır ve bitkilerle kaplıdır.

Doğal güzelliği, temiz havası, bol soğuksu kaynakları, av hayvanları ve kamp imkanları ile yaz ve kış turizme açıktır.

Refahiye Ormanları

Refahiye ilçesinin çevresinde yer alan çamlık alanlardır. Soğuk sulan ve serin havası ile en güzel mesire yerlerindendir.

TERCAN

İl merkezine 88 km. uzaklıkta, 1592 km2 yüzölçümü olan ilçenin 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre nüfusu 33.643'dür. Nüfusun 11.207'si İlçe merkezinde 22.436'sı köylerde yaşamaktadır.İlçeye 3 Belde, 69 köy ve 116 mezra bağlıdır. Eski bir tarihi olan ilçe, Kanuni Sultan Süleyman zamanında kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. İlçenin Selçuklulara tabi Saltuklular Beyliğinin yöneticisi Mamahatun tarafından 1190 tarihinde kurulduğu tahmin edilmektedir. İlçe uluslararası E-80 karayolu üzerinde Erzurum ve Erzincan illerine aynı uzaklıktadır.

Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. İlçenin güney kesimlerinde hububat ekimi, sulamaya açılmış olan batı ve kuzey kesimlerinde şeker pancarı ekimi yapılmaktadır. Tercan barajı hidroelektrik santrali sol ve sağ sahil sulama kanalları ile 17.000 ha. tarım alanını sulamaktadır. İlçenin Sümer Holding A.Ş. Ayakkabı Fabrikası önemli sanayi kuruluşudur.

Önemli tarihi eserleri arasında; Saltukoğulları hükümdarı Mamahatun Külliyesi ve türbesi, kervansarayı, hamamı ve mescidi, kötür köprüsü, pekeriç kalesi, abrenk (vank) kilisesi, kefrenci tapınağı bulunmaktadır.

İlçede işleme özellikleri olan Tercan taşı ilkel usullerle ocaklardan çıkarılmakta ve kullanılmaktadır. Tercan taşının kış dekorasyon malzemesi olarak inşaat sektöründe kullanılmaktadır.

Eski bir tarihi olan ilçe, Urartular ve Asurlular'ın etki alanı içinde kalmıştır. Tercan, daha sonraları sırasıyla Medlerin, Persler'in, İskender İmparatorluğu'nun, Araks Devleti'nin ve Roma İmparatorluğu'nun egemenliğine girdi. Malazgirt Savaşı'nı izleyen dönemlerde, Mengücek Beyliği'nin yönettiği yöre, sonraları Eretna Beyliği'ne bağlandı. Timurun saldırılarına da uğrayan Tercan, uzun bir süre Akkoyunlular'ın yönetiminde kaldı.

Otlukbeli Savaşı'ndan (1473) sonra Osmanlı İmparatorluğu'na katıldıysa da, Akkoyunlular Tercan'ı, bir süre için geri aldılar. Tercan, Kanuni Sultan Süleyman zamanında kesin olarak Osmanlı egemenliğine girdi.

TARİHİ YERLER VE ESERLER

Çadırkaya bucağında Çadırkaya tepesi, Konarlı köyünde Şirinli kale, Esenevler köyünde Şirinkayalar mağaraları, Üçpınar köyünde Vank kilisesi, yörenin ören yerlerindendir.

Kadın Hükümdar Mama Hatun ve Külliyesi

Saltukoğullan Hükümdarı II.İzzettin Saltuk'un kızı olan Mama Hatun, 1191 yılında Saltukoğullan Beyliği'nin hükümdarı olmuştur. Eyyubiler'in Ahlat'ı kuşattıklattıklaı sırada çevre beyliklerine ait ordularla, Ahlat'a yardıma giden Saltuklu kuvvetlerinin başında bulunmaktaydı.

Hükümdarlığının ilk yıllarındaki durumu açıklık kazanmamış olmakla beraber, yeğenlerine karşı kararlı ve güçlü bir şekilde mücadele ederek 10 yıl hükümdarlığını sürdürmüştür.

Mama Hatun Mısır ve Suriye Meliki El Adil'den kendisine uygun soylu biriyle evlenmesi konusunda istekleri gerçekleşememiş, kadın hükümdar olmanın güçlükleri nedeniyle siyasi yaşamından ayrılmıştır.

Onun daha sonraki yıllarda nasıl yaşayıp, kaç yaşında öldüğü bilinmiyor. Ancak, hayatının son yıllarını Tercan'da geçirmiş olması ve buradaki türbede defnedilmesi ile Tercan, bir süre onun adıyla anılmıştır. Bu soylu kadın

hükümdar, Tercan'da Orta Çağ Türk mimarisinin en ilginç ve önemli eseri kervansaray, hamam, mescit ve kendi türbesinden oluşan büyük bir külliye inşa etmiştir.

Mama Hatun Türbesi

Saltuklu dönemine ait olan türbenin, 1192 yılında ölen Saltuklu Erzurum sahibesi Mama Hatun için yaptırılmıştır. Mimarı Ahlatlı Ebul-nema bin Mufad-dalü'l-Ahval'dır. Türbe, dairesel planlı mimari özelliği ile Anadolu türbe mimarisi içindeki tek özgün eser olarak dikkat çeker.

Türbe kapısı üzerinde bulunan 5 kitabenin dördünde kurandan alınan ayet, Hazreti Muhammed ile 4 Halifenin adlan, birinde ise mimarın adı yazılıdır. Ortadaki sivri külahlı kümbet, kimi aynlıkları dışında, genel çizgileriyle Ahlat kümbetlerini andırmaktadır. Sarımsı kesme kireç taşından inşa edilen yapı, iki bölümden oluşur.

Ortadaki kümbet ve çevresinde 2.50 m kalınlığında dairesel duvarla çevrilmiştir. Çevre duvar, içten 11 nişlidir. Bu nişlere Mama Hatun'un yakınlarının sandukaları yerleştirilmiştir. T.Erdoğan Şahin'e göre, Evliya Çelebi'nin gördüğü orijinal süslemeli mermer sandukanın yerine, günümüzde geç dönemlere ait sembolik bir sanduka bulunmaktadır. Ortada yükselen kümbet iki katlıdır. Dıştan 8 dışbükey dilimler, köşelerde ince uzun sütuncelerle son bulmaktadır. 8 köşeli kaide üstünde yükselen kümbetin altında çapraz tonozlu mezar odası vardır. Üst kattaki mescide 7 basamakla çıkılmaktadır. Taçkapı mukarnas dolgu, geometrik motifler, çok dilimli rozetler ve dörtlü düğümlerle bezenmiştir. Bordürlü dikdörtgen niş içindeki mazgal pencereler üzüm salkımı, palmet ve rumi süslemelidir.

Mama Hatun Kervansarayı, Hamamı ve Mescidi

Yapım kitabesi bulunmayan kervansarayın 13. yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir. T.Erdoğan Şahin; A.Tevhid ve Ravendi'yi kaynak göstererek yapının 13. yüzyılda inşa edildiği görüşündedir.

Türbenin 30 m doğusundadır. Onarımlar nedeniyle özgün biçimini yitirmiştir. Yakın bir geçmişte çevre düzenlemesi ile birlikte restorasyonu yapılmıştır. Ana hatlarıyla Osmanlı kent hanları planındadır. Sarımsı renkte, düzgün kesme kireç taşı ile inşa edilmiştir. Çevre duvarı konik çatılı 16 silindirik yarım kuleyle desteklenmiştir. Doğuda sivri kemerli taçkapı vardır. Girişin sağ ve solunda dikdörtgen planlı mekanlar sıralanır. Ortada üstü açık avlu, kuzey ve güneyinde yük hayvanları için uzun ahırlar ve bir dizi hücre bulunmaktadır. Planı ve mimari özellikleriyle 12. yüzyıl sonunda yapıldığı sanılmaktadır.

Kervansarayın kuzeydoğu köşesinde yer alan Mama Hatun Hamamı, kitabesi olmamakla birlikte kervansarayla aynı zamanda yapıldığı sanılmaktadır. Orijinal özelliklerini oldukça yitirmiştir.

Külliye içerisinde bulunan ve Evliya Çelebi'nin sözünü ettiği mescit, I.Dünya Savaşı'nda yıkılmış, daha sonra yerine bir cami inşa edilmiştir.

Kötür Köprüsü